Yeşil, Siyah ve Mor Altın Var mı? Renkli Altınların Sırrı ve Gerçek Ayarı

Bir vitrinde siyah parlak bir yüzük görüyorsunuz. Etiketinde "18 ayar siyah altın" yazıyor. Bir sosyal medya paylaşımında mor renkli bir altından söz ediliyor. Saf altın sarı olduğuna göre bu renkler nereden geliyor? Bunlar gerçekten altın mı?

Cevap evet, ama her rengin arkasındaki yöntem farklı. Bazı renkler altına başka metaller katılarak elde edilir. Bazıları altın ile başka bir metalin özel bir bileşik oluşturmasıyla ortaya çıkar. Bazıları ise yalnızca yüzeydeki ince bir katmandan ibarettir.

Bu fark, takının ayarını, dayanıklılığını ve ileride bozdururken alacağınız değeri etkiler. Beyaz ve rose altının temellerini beyaz altın ve rose altın rehberimizde anlattık. Bu rehberde daha az bilinen renklere odaklanıyoruz. Diğer konular için Altın Yorumları ana sayfasına göz atabilirsiniz.

Altının rengi nereden gelir?

Saf altın, ışığın mavi kısmını daha çok soğurduğu için sıcak sarı görünür. Altına başka bir metal katıldığında bu denge değişir. Bakır rengi kızıla, gümüş daha açık ve yeşilimsi bir tona, paladyum ise beyaza ve griye doğru çeker.

Renkli altınlar üç ana yolla elde edilir:

1. Alaşım. Altın, bakır, gümüş, çinko ya da paladyum gibi metallerle eritilip karıştırılır. Rose, kırmızı, yeşil, beyaz ve gri altın bu yolla yapılır. Bu takılar kuyumculukta normal yöntemlerle işlenebilir.
2. Metaller arası bileşik. Altın, alüminyum ya da indiyum gibi bir metalle belirli oranda birleşip yeni bir kristal yapı oluşturur. Mor ve mavi altın bu gruptadır. Bu yapılar genellikle kırılgandır.
3. Yüzey işlemi. Takının üzerine çok ince bir katman kaplanır ya da yüzey ısıl veya kimyasal işlemle koyulaştırılır. Siyah altın çoğunlukla bu yolla elde edilir.

Altının neden sarı olduğu ve fiziksel özellikleri altın neden paslanmaz rehberimizde ayrıca yer alıyor.

Kırmızı, rose ve pembe altın: Bakır oranı farkı

Bu üç ad aslında aynı ailenin farklı tonlarıdır. Hepsinde rengi veren temel metal bakırdır. Metalurji kaynaklarında 18 ayar için verilen örnek bileşimler kabaca şöyledir:

Oranlar yaklaşıktır ve üreticiden üreticiye değişir. Bakır arttıkça renk kızıla, gümüş arttıkça daha açık pembeye kayar. Bakırca zengin bazı alaşımlara rengi ayarlamak için az miktarda çinko da eklenebilir.

Dikkat edilecek nokta şudur: Renk ne olursa olsun, 18 ayar bir takıda altın oranı yine yaklaşık yüzde 75'tir. Renk ayarı değiştirmez, yalnızca geri kalan dörtte birlik kısmın tarifini değiştirir.

Yeşil ve gri altın: Gümüş ve paladyumun etkisi

Yeşil altın adı abartılı gelebilir. Aslında tam yeşil değil, yeşile çalan açık sarı bir tondur. Bu renk büyük ölçüde altın ile gümüşün birleşiminden gelir. Gümüş oranı arttıkça yeşilimsi etki belirginleşir. Doğada altın ile gümüşün kendiliğinden oluşturduğu ve elektrum adı verilen alaşım da bu tonda görülebilir.

Geçmişte daha koyu yeşil tonlar için kadmiyum içeren alaşımlar da kullanılmıştır. Ancak kadmiyumun sağlık açısından sakıncaları nedeniyle bu tür tarifler sorgulanır. Yeşil tonlu bir takı alırken içeriğini satıcıya sormakta yarar var.

Gri altın ise genellikle altının paladyumla alaşımlanmasıyla elde edilir. Beyaz altına yakın ama daha mat, griye çalan bir tondur. Beyaz altında sık yapılan rodaj kaplamasını beyaz altında rodaj rehberimizde anlattık.

Mor ve mavi altın: Kırılgan ama ilginç

Mor ve mavi altın, alaşım değil metaller arası bileşiktir. Yani altın ile başka bir metal, belirli bir oranda birleşip kendine özgü bir kristal yapı oluşturur.

Mor altın, altın ile alüminyumun birleşmesinden oluşur. Bileşikte altın oranı yaklaşık yüzde 79'dur. Bu yüzden bazen 18 ayar civarında anılır. Rengi gerçekten mor ya da eflatundur.

Mavi altın ise altının indiyum ya da galyumla oluşturduğu bileşiklerle elde edilebilir. Kaynaklarda altın-indiyum bileşiği için yaklaşık yüzde 46, altın-galyum bileşiği için yaklaşık yüzde 58 altın oranı verilir. Mavi ton bazen de özel alaşımların ısıl işlemle yüzeyinde oluşturulan oksit katmanıyla elde edilir.

Bu iki rengin ortak sorunu kırılganlıktır. Mor ve mavi altın bükülemez, ezilemez, tel hâline getirilemez. Darbe aldığında çatlayabilir. Bu yüzden genellikle bir taş gibi kesilip başka bir takının içine yerleştirilir. Yüzük ölçüsü değiştirmek ya da tamir etmek de çoğu zaman mümkün olmaz.

Siyah altın gerçekten siyah mı?

Siyah altın, renkli altınların en çok merak edilenidir. Çoğu durumda siyah renk altının kendisinden değil, yüzeyindeki işlemden gelir. Kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Kaplama. Takının üzeri rutenyum ya da siyah rodyum gibi koyu renkli bir metalle ince bir katman hâlinde kaplanır. Kuyumculukta en sık karşılaşılan yöntem budur.
• Kontrollü oksitleme. Kobalt ya da krom içeren bazı altın alaşımları yüksek sıcaklıkta ısıtılarak yüzeyde koyu bir oksit katmanı oluşturulur.
• Patina ve kaplama teknikleri. Kükürt ve oksijen içeren maddelerle yüzeyin koyulaştırılması ya da çok ince karbon katmanı biriktirilmesi gibi yöntemler de vardır.
• Lazer işlemi. Altın yüzeyinin lazerle mikroskobik düzeyde işlenmesi de siyah görünüm verebilir. Bu yöntem daha çok ileri teknoloji uygulamalarında anılır.

Kaplama ya da yüzey katmanı zamanla aşınabilir. Özellikle yüzük gibi sürekli sürtünen takılarda alttaki sarı ya da beyaz altın kenarlarda görünmeye başlayabilir. Bu durumda yeniden kaplama gerekebilir.

Siyah takının altındaki metalin gerçekten altın olup olmadığını da kontrol edin. Siyah kaplama, gümüş ya da başka bir metal üzerine de yapılabilir. Kaplama ile masif altın farkını altın kaplama ve dolgu farkı rehberimizde anlattık.

Renkli altın alırken ve satarken nelere dikkat etmeli?

Renkli altınlar göz alıcıdır, ama alırken birkaç soru sormak sizi sonradan gelecek sürprizlerden korur:

1. Ayar ne? Damgayı ve faturadaki ayarı kontrol edin. Renk, ayar hakkında bilgi vermez.
2. Renk nereden geliyor? Alaşım mı, bileşik mi, kaplama mı? Kaplamaysa ne kadar dayanacağını ve yenilenip yenilenemeyeceğini sorun.
3. Tamir ve ölçü değişikliği mümkün mü? Özellikle mor ve mavi altın parçalarda bu çoğu zaman mümkün değildir.
4. Alerji riski var mı? Nikel ya da başka metallere hassasiyetiniz varsa alaşım içeriğini sorun. Ayrıntılar altın alerjisi rehberimizde.

Bozdururken kuyumcu renkli altını genellikle içerdiği saf altın miktarına göre değerlendirir. Renk için ödediğiniz işçilik ya da tasarım farkı çoğu zaman geri alınmaz. Kaplama katmanı ve takıya yerleştirilmiş renkli bileşik parçalar da hesaba farklı yansıyabilir. Bu yüzden renkli altını birikimden çok takı olarak düşünmek daha gerçekçidir. Ayarların değere etkisini altın ayarı rehberimizde bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Renkli altın sarı altından daha mı değersizdir? Aynı ayarda değildir. Örneğin 18 ayar rose altın ile 18 ayar sarı altında saf altın oranı aynıdır. Fark, kalan metallerde ve işçiliktedir.

Siyah altın zamanla rengini kaybeder mi? Kaplama ile elde edilen siyah renk, sürtünmeyle zamanla aşınabilir. Kuyumcu yüzeyi yeniden kaplayabilir. Ne kadar dayanacağı kullanıma bağlıdır.

Mor altın yüzük yaptırabilir miyim? Mor altın kırılgan olduğu için tek başına yüzük gövdesi olarak kullanılması zordur. Genellikle bir taş gibi kesilip başka bir altın takının içine yerleştirilir.

Yeşil altın gerçekten yeşil mi? Tam yeşil değil, yeşile çalan açık sarı bir tondur. Renk büyük ölçüde gümüş oranından gelir.