Altın Neden Paslanmaz? Altının Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Binlerce yıl önce yapılmış altın sikkeler bugün müzelerde ilk günkü parlaklığına yakın görünür. Aynı dönemden kalan demir eşyalar ise çoktan paslanıp dağılmıştır. Bu fark tesadüf değildir. Altının kendine özgü fiziksel ve kimyasal özellikleri vardır.

Bu özellikler, altının neden değerli kabul edildiğini de açıklar. Paslanmaz, kolay işlenir, nadirdir ve uzun süre bozulmadan kalır. Bu yüzden hem takıda hem de değer saklamada yüzyıllardır tercih edilir.

Bu yazıda altının temel özelliklerini sade bir dille anlatıyoruz. Teknik terimleri en aza indirdik. Altın piyasasıyla ilgili güncel bilgileri Altın Yorumları ana sayfasından takip edebilirsiniz.

Altın neden paslanmaz?

Pas, demirin havadaki oksijen ve nemle tepkimeye girmesiyle oluşur. Bu tepkime sonucunda demirin yüzeyinde kırmızımsı kahverengi bir tabaka meydana gelir. Zamanla metal aşınır.

Altın ise oksijenle kolay kolay tepkimeye girmez. Kimyada bu tür metallere soy metal denir. Altın, soy metallerin en bilinen örneğidir. Normal hava ve su koşullarında yüzeyinde pas ya da benzeri bir tabaka oluşmaz.

Bu özellik altının şu alanlarda öne çıkmasını sağlar:

• Takılar uzun yıllar parlaklığını korur.
• Sikke ve külçeler bozulmadan saklanabilir.
• Hassas elektronik bağlantılarda güvenilir bir yüzey sağlar.

Peki altın takılar neden bazen kararır? Bunun nedeni genellikle altının kendisi değil, alaşımdaki diğer metallerdir. Takılar saf altın olmadığı için içlerindeki bakır ya da gümüş gibi metaller zamanla tepkimeye girebilir. Bu konuyu altın kararması neden olur rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Altının temel fiziksel özellikleri

Altın, periyodik tabloda Au simgesiyle gösterilir. Bu simge Latince "aurum" kelimesinden gelir. Atom numarası 79'dur.

Altının öne çıkan fiziksel özellikleri şunlardır:

Yoğunluk ne anlatır? Altın çok yoğun bir metaldir. Aynı hacimdeki bir parça altın, demirden ya da gümüşten belirgin şekilde ağırdır. Küçük bir altın külçeyi elinize aldığınızda beklediğinizden ağır gelmesinin nedeni budur.

Bu özellik sahte altın tespitinde de kullanılır. Altın kaplama bir ürün, aynı boyuttaki gerçek altından genellikle daha hafiftir. Ama bu yöntem tek başına kesin sonuç vermez. Sahte altın tespiti için sahte altın nasıl anlaşılır rehberimize bakabilirsiniz.

Erime noktası ne anlatır? Altın yaklaşık 1.064 derecede erir. Kuyumcular bu sıcaklığa ulaşarak altını eritir, alaşım yapar ve yeniden şekillendirir. Hurda altının yeniden kullanılabilmesi bu sayede mümkündür.

Altın neden bu kadar kolay işlenir?

Altın, bilinen en dövülebilir ve en kolay şekil verilebilen metallerden biridir. Kırılmadan çok ince levhalara dövülebilir ve ince tellere çekilebilir.

Bu özelliğin en güzel örneği altın varaktır. Altın, ışığı geçirecek kadar ince yapraklara dövülebilir. Bu yapraklar yüzyıllardır cami, saray ve sanat eserlerinin süslemesinde kullanılır. Az miktarda altınla geniş bir yüzeyi kaplamak bu sayede mümkündür.

Kuyumculuk açısından bu özellik şu anlamlara gelir:

• İnce desenler ve hasır örgüler yapılabilir.
• Kopan parçalar kolayca lehimlenebilir.
• Takılar yeniden şekillendirilebilir ve ölçü değiştirilebilir.

Kolay işlenme özelliğinin bir de öbür yüzü vardır. Saf altın çok yumuşaktır. Bu yüzden takılarda başka metallerle karıştırılır. Ayar kavramı da buradan doğar. Ayarların farkını altın ayar nedir rehberimizde anlattık.

Altın neden sarıdır?

Metallerin çoğu gümüş ya da gri renktedir. Altının sarı rengi bu yüzden dikkat çeker. Bu rengin nedeni, altının ışığı diğer metallerden farklı emmesi ve yansıtmasıdır.

Altın, görünür ışığın mavi tarafındaki renkleri bir miktar emer. Geriye kalan ve yansıyan ışık gözümüze sarı tonlarında ulaşır. Fizikçiler bu farkı, altın atomundaki elektronların çok hızlı hareket etmesinden kaynaklanan özel etkilerle açıklar.

Takılarda gördüğümüz farklı renkler ise alaşımdan gelir. Altına eklenen metallerin türü ve oranı rengi değiştirir:

• Bakır oranı arttıkça renk kırmızımsı ve pembe tonlara kayar.
• Gümüş ve bazı beyaz metaller rengi açar.
• Beyaz altın takılar çoğu zaman ayrıca parlak bir kaplamayla bitirilir.

Renkli altınların farklarını beyaz altın ve rose altın rehberimizde anlattık.

Altın hangi maddelerde çözünür?

Altın çoğu asidin etkisine dayanıklıdır. Bu da onu kimyasal açıdan çok kararlı bir metal yapar. Ancak bazı özel karışımlar altını çözebilir.

Bunların en bilineni "kral suyu" adıyla anılan karışımdır. Nitrik asit ve hidroklorik asidin belirli oranda karıştırılmasıyla elde edilir. Adını, "metallerin kralı" olarak görülen altını çözebilmesinden alır. Bu tür kimyasallar çok tehlikelidir ve yalnızca laboratuvar ortamında, uzmanlar tarafından kullanılmalıdır.

Kuyumcuların altın testi için kullandığı asitler de bu dayanıklılık farkına dayanır. Farklı ayarlar asitlere farklı tepki verir. Mihenk taşı testinin mantığını mihenk taşı nedir rehberimizde anlattık.

Altın nerelerde kullanılır?

Altın denince çoğumuzun aklına takı ve birikim gelir. Ama altının kullanım alanı bunlarla sınırlı değildir.

Takı ve süsleme: Dünyada altın talebinin önemli bir bölümü takı sektöründen gelir. Türkiye gibi altın takı geleneği güçlü ülkelerde bu pay daha da belirgindir.

Yatırım ve rezerv: Külçe, sikke ve merkez bankası rezervleri bu gruptadır. Merkez bankalarının altın tutma nedenlerini merkez bankaları neden altın alıyor rehberimizde anlattık.

Elektronik: Altın elektriği çok iyi iletir ve paslanmaz. Bu yüzden telefon, bilgisayar ve diğer cihazlarda hassas bağlantı noktalarında az miktarda kullanılır.

Diş hekimliği: Altın alaşımları, dayanıklılığı ve vücutta kararlı kalması nedeniyle diş protezlerinde kullanılmıştır. Bu konuyu altın diş bozdurma rehberimizde ele aldık.

Uzay ve teknoloji: Altın ince katmanlar halinde ısı ve ışık yansıtıcı yüzeylerde kullanılır. Bazı uzay ekipmanlarında ve astronot kasklarının vizörlerinde ince altın kaplamalar bulunur.

Altın neden değerlidir?

Altının değerli kabul edilmesinin tek bir nedeni yoktur. Birkaç özelliğin bir araya gelmesi bu sonucu doğurur.

• Nadirdir: Yer kabuğunda az bulunur ve çıkarılması zahmetlidir. Dünya altın üretimini dünya altın üretimi rehberimizde anlattık.
• Bozulmaz: Paslanmaz ve uzun süre özelliklerini korur.
• Bölünebilir ve yeniden işlenebilir: Eritilip yeni ürünlere dönüştürülebilir.
• Tanınır: Dünyanın hemen her yerinde değerli bir metal olarak kabul görür.

Bu özellikler altını tarih boyunca para, takı ve birikim aracı yapmıştır. Altının tarihteki yerini altının tarihi ve Anadolu rehberimizde okuyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Altın paslanır mı? Hayır. Altın oksijenle kolay tepkimeye girmediği için normal koşullarda paslanmaz. Takılardaki kararma genellikle alaşımdaki diğer metallerden kaynaklanır.

Altın kaç derecede erir? Saf altın yaklaşık 1.064 derecede erir.

Altın neden ağırdır? Altının yoğunluğu yaklaşık 19,3 g/cm³'tür. Bu, aynı hacimdeki demirden ya da gümüşten belirgin şekilde ağır olması demektir.

Saf altın neden takıda kullanılmaz? Saf altın çok yumuşaktır ve kolay çizilir. Bu yüzden takılarda başka metallerle karıştırılarak sertleştirilir.

Altının fiyatı nereden takip edilir? Uluslararası fiyatı ons cinsinden izlenir. Güncel ons fiyatını ons altın fiyat sayfamızdan takip edebilirsiniz.