Piyasanın Faiz Beklentileri Nasıl Okunur, Altını Neden Etkiler?

Haberlerde sık geçen bir cümle var: "Piyasa, Fed'in faiz indirimini büyük ölçüde fiyatladı." Kulağa teknik geliyor. Oysa altın fiyatını anlamak isteyen herkes için anahtar cümlelerden biri bu.

Faiz kararı açıklandığında altın bazen hiç kıpırdamaz. Bazen de beklenen karar çıktığı hâlde ters yöne gider. Bunun sebebi çoğu zaman kararın kendisi değil, piyasanın o karardan ne beklediğidir.

Bu rehberde faiz beklentisinin nereden okunduğunu, olasılık yüzdelerinin ne anlattığını ve beklenti değişince ons altının neden tepki verdiğini anlatıyoruz. Fed kararının altına etkisini genel hatlarıyla Fed faiz kararı rehberimizde ele almıştık. Bu yazı ise kararın öncesine, yani beklenti tarafına odaklanıyor. Diğer rehberlere Altın Yorumları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

"Piyasa fiyatladı" ne demek?

Piyasalar ileriye bakar. Bir yatırımcı, üç ay sonra faizin düşeceğini düşünüyorsa bugünden ona göre pozisyon alır. Binlerce kişi aynı şeyi yaptığında beklenti bugünkü fiyatların içine girer. Buna "fiyatlama" denir.

Bir örnekle düşünelim. Herkes bir sonraki toplantıda faiz indirimi bekliyor. Bu beklenti haftalar boyunca oluştu. Altın da bu sürede indirim ihtimaline göre hareket etti. Karar günü indirim gerçekten geldiğinde fiyatta yeni bir bilgi yoktur. Çünkü haber zaten fiyatın içindedir.

Bu yüzden kararın kendisinden çok beklenti ile gerçekleşen arasındaki fark önemlidir. Piyasa çeyrek puan indirim beklerken yarım puan gelirse bu bir sürprizdir. Hiç indirim gelmezse bu da bir sürprizdir. Fiyatı asıl oynatan bu sürprizlerdir.

Faiz beklentisi nereden okunur?

Beklenti tek bir yerde yazmaz. Farklı kaynaklar aynı soruya farklı açılardan cevap verir. Okurun işine yarayacak başlıcaları şunlardır:

1. Vadeli faiz sözleşmeleri: ABD'de Fed'in politika faizine bağlı vadeli işlem sözleşmeleri işlem görür. Bu sözleşmelerin fiyatı, gelecek aylardaki ortalama faiz beklentisini yansıtır. Haberlerde gördüğünüz "indirim olasılığı yüzde şu" rakamları genellikle bu fiyatlardan hesaplanır.
2. Kısa vadeli tahvil faizleri: İki yıllık ABD tahvil faizi gibi kısa vadeli getiriler, önümüzdeki dönemin faiz beklentisine duyarlıdır. Beklenti düşünce bu getiriler de genellikle geriler. Tahvil tarafını ABD tahvil faizi rehberimizde ayrıca anlattık.
3. Merkez bankasının kendi projeksiyonları: Fed, yılın belirli toplantılarında ekonomik projeksiyonlarını yayımlar. Bunun içinde "nokta grafiği" denen bir tablo da vardır.
4. Ekonomist ve piyasa anketleri: Türkiye'de TCMB her ay Piyasa Katılımcıları Anketi'ni yayımlar. Ankette politika faizi, enflasyon ve kur beklentileri yer alır.

Bu kaynaklar her zaman aynı şeyi söylemez. Fed üyeleri bir yol çizerken piyasa başka bir yol fiyatlayabilir. Bu farkın kendisi de bir bilgidir. İki taraftan biri zamanla diğerine yaklaşmak zorunda kalır.

Olasılık yüzdeleri nasıl okunmalı?

"Aralık toplantısında indirim olasılığı yüzde 70" gibi bir cümle gördüğünüzü düşünün. Bu rakam bir tahmin ya da kehanet değildir. Vadeli sözleşme fiyatlarından türetilmiş bir hesaptır. Yani o an piyasada para koyanların ortalama görüşünü yansıtır.

Bu rakamı okurken şu noktalar işinize yarar:

• Rakam sabit değildir. Bir istihdam verisinden sonra yüzde 70, birkaç saat içinde yüzde 40'a inebilir. Haberin hangi saatte yazıldığına bakın.
• Yüzde 70, kesinlik değildir. Kalan ihtimal hâlâ gerçekleşebilir. Böyle bir durumda piyasa sürpriz yaşamış olur.
• Uzak tarihler daha belirsizdir. Bir sonraki toplantının olasılığı ile bir yıl sonrasının olasılığı aynı güvenilirlikte değildir.
• Rakamın yönü, seviyesinden daha çok şey anlatır. Olasılık bir haftada belirgin şekilde değiştiyse piyasa görüşünü değiştiriyor demektir.

Kısaca olasılık yüzdesini bir hava durumu tahmini gibi okuyabilirsiniz. "Yarın yüzde 70 yağmur" diyen tahmin, yağmur yağmazsa yanlış sayılmaz. Ama şemsiyeyi neden yanınıza aldığınızı açıklar.

Nokta grafiği ve projeksiyonlar ne anlatır?

Fed, yılda dört kez ekonomik projeksiyonlarını yayımlar. Bu projeksiyonlarda büyüme, işsizlik ve enflasyon tahminleri bulunur. Bir de her katılımcının uygun gördüğü faiz seviyesini gösteren nokta grafiği vardır. Grafikteki her nokta, bir katılımcının yıl sonları için uygun gördüğü faiz düzeyidir.

Nokta grafiğini okurken iki şeye dikkat edin:

• Bu bir söz değildir. Noktalar o günün koşullarında yapılan değerlendirmelerdir. Veriler değişince sonraki projeksiyonda noktalar da değişir.
• Ortanca değer öne çıkar. Haberlerde genellikle noktaların ortasındaki değer verilir. Ama noktalar arasındaki dağılım da önemlidir. Geniş dağılım, kurul içinde görüş ayrılığı olduğunu gösterir.

Piyasa için asıl haber, noktaların bir önceki projeksiyona göre nereye kaydığıdır. Önceki tabloda yıl içinde iki indirim görünürken yenisinde tek indirim görünüyorsa beklenti sertleşmiş demektir. Altın bu tür kaymalara karar metninin kendisinden bile güçlü tepki verebilir.

Beklenti değişince ons altın neden hareket eder?

Altın faiz ödemez. Bu yüzden faiz beklentisi altının "fırsat maliyetini" belirler. Faiz getiren varlıkların getirisi yüksek beklendiğinde altın tutmanın maliyeti artmış olur. Getiri beklentisi düşünce bu maliyet azalır.

Beklentinin altına ulaştığı başlıca kanallar şunlardır:

Tablo genel eğilimi gösterir, kesin bir kural değildir. Jeopolitik gerilim, merkez bankalarının altın alımları ya da güçlü fiziki talep bu ilişkiyi zayıflatabilir. Reel faiz kavramını reel faiz rehberimizde, doların rolünü ise dolar endeksi rehberimizde anlattık.

Önemli bir ayrıntı daha var: Altın, faizin bugünkü seviyesinden çok gelecekteki yoluna tepki verir. Faiz yüksek olsa bile piyasa yakında indirim bekliyorsa altın bundan destek bulabilir. Tersi de geçerlidir.

Karar günü altın neden "ters" tepki verebilir?

Okurların en çok şaşırdığı durum budur. Beklenen indirim gelir, altın düşer. Ya da faiz sabit kalır, altın yükselir. Bunun birkaç açıklaması olabilir.

Birinci olasılık: Haber zaten fiyattaydı. Haftalar boyunca indirim beklentisiyle yükselen altında, karar günü bazı yatırımcılar kâr alabilir. Bu tür satışları kâr realizasyonu rehberimizde anlattık.

İkinci olasılık: Karar değil, mesaj önemliydi. Faiz indirilir ama açıklamada "bundan sonra acele etmeyeceğiz" mesajı verilir. Piyasa bunu ileriye dönük daha az indirim olarak okur. Altın, kararın kendisine değil bu mesaja tepki verir.

Üçüncü olasılık: Projeksiyonlar kaydı. Projeksiyon yayımlanan toplantılarda nokta grafiği beklentiden farklı çıkabilir. Bu da karar metninden bağımsız bir sürpriz yaratır.

Dördüncü olasılık: Başka bir haber araya girdi. Aynı gün açıklanan bir veri ya da jeopolitik bir gelişme, faiz etkisini gölgede bırakabilir.

Bu yüzden karar günü yalnızca "indirdi mi, indirmedi mi?" sorusuna bakmak eksik kalır. Daha doğru soru şudur: "Karar ve mesaj, piyasanın beklediğinden daha mı sıkı, daha mı gevşek?"

Gram altın okuru için Türkiye tarafı

Türkiye'de altın biriktiren biri için iki beklenti birlikte önem taşır. Fed beklentisi ons altını, TCMB beklentisi ise daha çok TL'yi ve dolayısıyla gram altını etkiler. Gram fiyatı ons ile dolar/TL kurunun birleşiminden oluşur.

TCMB tarafında beklentiyi izlemenin en erişilebilir yolu, bankanın her ay yayımladığı Piyasa Katılımcıları Anketi'dir. Ankette katılımcıların politika faizi beklentisi yer alır. PPK kararı bu beklentiden belirgin şekilde ayrışırsa kur ve gram altında tepki görülebilir. Bu kanalı PPK faiz kararı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Burada bir tuzak var. Ons altın Fed beklentisiyle düşerken dolar/TL yükselebilir. Bu durumda gram altın sabit kalabilir, hatta yükselebilir. Yalnızca ons haberine bakıp gram fiyatı hakkında hüküm vermek yanıltıcı olur. Güncel ons fiyatını ons altın sayfamızda izleyebilirsiniz.

Faiz beklentisi haberlerini okurken kontrol listesi

Bir sonraki faiz haberinde şu soruları sırayla sorabilirsiniz:

1. Beklenti neydi? Karar öncesinde piyasa ne fiyatlıyordu? Haberde bu bilgi yoksa farklı bir kaynağa bakın.
2. Ne açıklandı? Karar, beklentiyle aynı mı, farklı mı?
3. Mesaj ne? Açıklama metninde ve basın toplantısında ileriye dönük ifadeler sertleşti mi, yumuşadı mı?
4. Projeksiyon var mıydı? Varsa nokta grafiği bir öncekine göre nereye kaydı?
5. Ertesi gün beklenti nasıl değişti? Gelecek toplantılar için olasılıklar hangi yöne gitti?
6. Aynı gün başka ne oldu? Veri, jeopolitik haber ya da kur hareketi var mı?

Toplantı ve veri tarihlerini ekonomi takvimimizden takip edebilirsiniz. Takvimi okuma yöntemini ekonomik takvim rehberimizde anlattık.

Sık yapılan yorum hataları

Faiz beklentisiyle ilgili haberler kolayca yanlış okunabilir. En yaygın hatalar şunlardır:

• Olasılığı kesinlik sanmak: Yüksek bir indirim olasılığı, indirimin kesin olduğu anlamına gelmez.
• Kararı tek başına okumak: Kararın yanındaki mesaj ve projeksiyonlar çoğu zaman daha belirleyicidir.
• Eski veriyle karar vermek: Beklentiler gün içinde değişir. Bir gün önceki haber bugün geçerliliğini yitirmiş olabilir.
• Tek bir yorumcuya güvenmek: Bir uzmanın tahmini, piyasanın toplu beklentisiyle aynı şey değildir.
• Kısa vadeli hareketi kalıcı sanmak: Karar anındaki sert hareket, sonraki günlerde tersine dönebilir.

Beklentiyi okumak, fiyatın nereye gideceğini bilmek demek değildir. Sadece haberi doğru yere koymanıza yardım eder. Tahminlerin sınırlarını altın fiyatı tahmin edilebilir mi rehberimizde tartıştık.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Amaç, faiz haberlerini daha bilinçli okumanıza yardımcı olmaktır.

Sık sorulan sorular

"Piyasa faiz indirimini fiyatladı" ne anlama gelir? Yatırımcıların büyük çoğunluğunun indirim beklediği ve bu beklentinin fiyatlara önceden yansıdığı anlamına gelir. Karar beklendiği gibi çıkarsa fiyatta büyük bir değişiklik olmayabilir.

Faiz indirimi olasılığı nereden hesaplanıyor? Genellikle politika faizine bağlı vadeli işlem sözleşmelerinin fiyatlarından hesaplanır. Bu fiyatlar gelecekteki ortalama faiz beklentisini yansıtır.

Nokta grafiği Fed'in kesin planı mı? Hayır. Her nokta, bir katılımcının o günkü koşullarda uygun gördüğü faiz düzeyidir. Veriler değiştikçe sonraki projeksiyonlarda değişebilir.

Beklenen indirim geldiği hâlde altın neden düştü? İndirim zaten fiyatlanmış olabilir. Ayrıca açıklamadaki mesaj ya da yeni projeksiyonlar beklentiden daha sıkı çıkmış olabilir. Bazı yatırımcıların kâr alması da etkili olabilir.

Türkiye'de faiz beklentisini nereden takip edebilirim? TCMB'nin her ay yayımladığı Piyasa Katılımcıları Anketi'nde politika faizi beklentisi yer alır. Toplantı tarihleri ve kararlar da TCMB'nin internet sitesinde duyurulur.