Pırlanta Sertifikası Nasıl Okunur? Karat, Renk, Berraklık ve Kesim

Pırlantalı bir yüzük aldınız ya da almayı düşünüyorsunuz. Kutunun içinden katlanmış bir belge çıkıyor. Üzerinde harfler, kısaltmalar, yüzdeler ve küçük bir çizim var. "VS2", "G", "Excellent", "None"… Hepsi önemli görünüyor ama ne anlattıklarını çıkarmak zor.

Bu rehberde bir pırlanta raporunu yukarıdan aşağıya satır satır okuyoruz. Her alanın ne anlattığını, hangisinin taşın görünüşünü daha çok etkilediğini ve belgenin gerçekten elinizdeki taşa ait olup olmadığını nasıl kontrol edeceğinizi göreceksiniz. Pırlantalı takının fiyatını oluşturan diğer kalemleri ise pırlantalı takılarda değer rehberimizde ayrıca anlattık.

Altın ve takı üzerine diğer rehberlerimize Altın Yorumları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

Pırlanta sertifikası neyi belgeler, neyi belgelemez?

Halk arasında "sertifika" denen belge, aslında bir derecelendirme raporudur. Bağımsız bir gemoloji laboratuvarı taşı inceler ve ölçtüğü özellikleri kayda geçirir. Belge taşın kimlik kartı gibidir.

Bu belge birkaç şeyi anlatmaz. Önce bunları bilmek, yanlış beklentiyi baştan önler:

• Fiyat ya da değer biçmez. Rapor taşın özelliklerini yazar, kaç lira ettiğini yazmaz. Değerleme ayrı bir hizmettir.
• Takının tamamını kapsamaz. Genellikle yalnızca merkez taş için düzenlenir. Yan taşlar ve altın montür belgede yer almayabilir.
• Bugünkü durumu garanti etmez. Rapor, inceleme tarihindeki hâli anlatır. Sonradan oluşan bir kırık ya da çizik belgede görünmez.

Ayrıca mağazanın kendi düzenlediği garanti kartı ile bağımsız bir laboratuvarın raporu aynı şey değildir. İkisi de işe yarar ama birini diğerinin yerine koymayın.

Raporun üst kısmı: numara, tarih, şekil ve ölçüler

Belgenin en üstünde genellikle şu bilgiler yer alır:

• Rapor numarası: Belgenin en önemli satırıdır. Doğrulamayı bu numarayla yaparsınız.
• Tarih: İncelemenin yapıldığı gündür.
• Şekil ve kesim biçimi: Örneğin yuvarlak brilyant, oval, damla ya da prenses.
• Ölçüler: Milimetre cinsinden verilir. Yuvarlak taşta en küçük çap, en büyük çap ve derinlik yazılır. Ör. "6,45 – 6,48 × 3,98 mm" gibi.

Ölçüler küçük bir ayrıntı gibi görünür ama eşleştirmede çok işe yarar. Bir kuyumcu, montürdeki taşın çapını ölçüp belgedeki rakamla karşılaştırabilir. Büyük bir fark varsa belge başka bir taşa ait olabilir.

Karat satırı nasıl okunur?

Karat, taşın ağırlığıdır, büyüklüğü değildir. Bir karat 0,2 gramdır. Raporlarda ağırlık genellikle virgülden sonra iki basamakla yazılır, örneğin 0,52 karat. Kuyumcular bazen "52 puan" der; bir karatın yüzde biri bir puandır.

İki noktaya dikkat edin. Birincisi, aynı karattaki iki taş farklı büyüklükte görünebilir. Derin kesilmiş bir taşın ağırlığının bir kısmı alt tarafta "saklanır" ve üstten bakınca daha küçük durur. Bu yüzden karat satırını ölçüler satırıyla birlikte okuyun.

İkincisi, takı etiketinde yazan karat ile rapordaki karat farklı şeyleri anlatabilir. Etikette "toplam 0,70 ct" yazıyor olabilir. Rapor ise yalnızca 0,50 karatlık merkez taşı kapsıyor olabilir. Altın ayarındaki "karat" ile taş ağırlığındaki "karat" da ayrı kavramlardır. Altın tarafını altın ayarı rehberimizde anlattık.

Renk ve berraklık dereceleri ne anlatır?

Renk: D'den Z'ye

Beyaz pırlantalarda renk, harflerle derecelendirilir. Ölçek D harfiyle başlar; D tamamen renksiz demektir. Z'ye doğru gidildikçe taşta açık sarı ya da kahverengi ton artar. D, E, F renksiz grupta; G, H, I, J neredeyse renksiz grupta yer alır.

Komşu harfler arasındaki farkı çıplak gözle görmek çoğu zaman zordur. Fark, taşlar yan yana ve özel ışık altında karşılaştırıldığında belirginleşir. Taşın takılacağı metal de algıyı etkiler; sarı altın hafif tonu daha az belli eder.

Pembe, mavi ya da yoğun sarı gibi belirgin renkli elmaslar bu ölçekle değerlendirilmez. Onlar için raporda ayrı bir renk tanımı bulunur.

Berraklık: taşın iç dünyası

Berraklık, taşın içindeki doğal izleri ve yüzeydeki küçük kusurları anlatır. Değerlendirme on kat büyütme altında yapılır. Yaygın ölçek şöyle sıralanır:

Bazı kurumlar en alt grubu farklı harflerle gösterebilir. Belgenin arkasında ya da kurumun sitesinde ölçeğin açıklaması bulunur.

Çoğu raporda bir de berraklık çizimi yer alır. Taşın üstten ve alttan görünüşü çizilir. İzlerin yeri küçük sembollerle işaretlenir. Bu çizim, taşı belgeyle eşleştirmek için de kullanılır. İz taşın kenarındaysa tırnak altında kalabilir. Ortadaysa daha görünür olabilir.

Kesim, cila ve simetri satırları

Kesim satırı, taşın ışığı ne kadar iyi geri verdiğini anlatır. Yuvarlak brilyant taşlarda genellikle şu ölçek kullanılır: Excellent, Very Good, Good, Fair, Poor. Türkçede mükemmel, çok iyi, iyi, orta ve zayıf diye karşılanabilir.

Kesim derecesinin yanında iki ayrı satır daha bulunur:

• Cila (polish): Faset yüzeylerinin ne kadar pürüzsüz işlendiğini gösterir.
• Simetri (symmetry): Fasetlerin birbirine göre ne kadar düzgün hizalandığını gösterir.

Raporlarda bir de oranlar bölümü olabilir. Burada tabla yüzdesi, derinlik yüzdesi, rondiz kalınlığı ve kulet bilgisi yer alır. Tabla, taşın üstteki geniş düz yüzüdür. Rondiz, taşın en geniş çevresindeki ince kenardır. Kulet ise alttaki sivri uçtur. Bu ayrıntılar uzman için anlamlıdır; siz kesim derecesini okumakla başlayabilirsiniz.

Yuvarlak dışındaki şekillerde bazı kurumlar genel bir kesim derecesi vermez. Bu durumda cila ve simetri satırları ile oranlar daha çok önem kazanır.

Floresans, yorumlar ve lazer yazısı

Floresans, taşın ultraviyole ışık altında parlayıp parlamadığını anlatır. Raporda genellikle "None, Faint, Medium, Strong, Very Strong" gibi ifadelerle yazılır. Yani yok, zayıf, orta, güçlü ve çok güçlü. Çoğu taşta günlük ışıkta fark edilmez. Piyasada nasıl değerlendirildiği taşa ve alıcıya göre değişir.

Yorumlar (comments) bölümünü atlamayın. Burada derecelere sığmayan notlar yer alır. Örneğin taşta bir işlem yapıldığı, bazı izlerin çizimde gösterilmediği ya da rondizde yazı bulunduğu belirtilebilir.

Lazer yazısı (inscription) satırı, taşın rondizine lazerle kazınmış numarayı gösterir. Bu yazı çoğu zaman rapor numarasının kendisidir. Çıplak gözle görülmez; büyütmeyle okunur. Belgedeki numara ile taşın üzerindeki yazı aynıysa eşleşme güçlenir. Her taşta bu yazı bulunmayabilir.

Laboratuvarda üretilmiş elmaslar için düzenlenen raporlarda bu durum açıkça belirtilir. Bazı kurumlar bu taşlara ayrı bir rapor türü kullanır. Taşın kökeniyle ilgili satırı mutlaka okuyun. Zirkon ve benzeri taklitlerden ayırt etme konusunu zirkon ile pırlanta farkı rehberimizde anlattık.

Farklı laboratuvarların raporları karşılaştırılabilir mi?

Pırlanta raporu düzenleyen pek çok kurum var. Uluslararası alanda sık karşılaşılan adlar arasında GIA, HRD ve IGI sayılabilir. Türkiye'de de belge düzenleyen laboratuvarlar bulunur. Bu kurumların çoğu benzer ölçekler kullanır. Ama terimler, rapor biçimi ve değerlendirme yaklaşımı birebir aynı değildir.

Bu yüzden aynı taş iki farklı kurumda küçük farklarla derecelendirilebilir. İki taşı karşılaştırırken mümkünse aynı kurumun raporlarını yan yana koyun. Farklı kurumların belgelerini kıyaslıyorsanız yalnızca harflere bakarak karar vermeyin. Taşları gözle de karşılaştırın ve bir uzmana sorun.

Hangi kurumun belgesi olursa olsun şu üç soruyu sorun: Belge bağımsız bir laboratuvara mı ait? Kurumun sitesinde numarayla doğrulanabiliyor mu? Ve belge gerçekten bu taşa mı ait?

Belge ile taşı nasıl eşleştirirsiniz?

Sahte ya da başka bir taşa ait belge, en sık rastlanan sorunlardan biridir. Şu adımları izleyin:

1. Numarayı doğrulayın. Rapor numarasını düzenleyen kurumun resmî sitesinden sorgulayın. Çıkan bilgiler kâğıttakiyle aynı olmalı.
2. Ölçüleri karşılaştırın. Kuyumcudan taşın çapını ölçmesini isteyin. Belgedeki milimetre değerleriyle uyumlu olmalı.
3. Lazer yazısını okutun. Taşta yazı varsa büyütmeyle okunup belgedeki numarayla karşılaştırılabilir.
4. Çizime bakın. Berraklık çizimindeki belirgin izlerin taşta aynı yerde olup olmadığını uzmana sordurun.
5. Faturaya yazdırın. Rapor numarasının satış belgesinde de yer almasını isteyin.

Satış belgelerinin içeriği konusunda altın alırken fatura neden önemli rehberimize bakabilirsiniz. Tüketici hakları için güncel bilgiyi Ticaret Bakanlığı'ndan kontrol edin.

Sık sorulan sorular

Sertifikası olmayan pırlanta gerçek değil midir? Öyle bir kural yok. Özellikle küçük taşlar çoğu zaman raporsuz satılır. Ama rapor yoksa taşın özelliklerini satıcının beyanına ve uzman incelemesine dayanarak öğrenirsiniz.

Rapordaki en önemli satır hangisi? Tek bir satır yok. Görünüşü en çok kesim etkiler, büyüklüğü karat ve ölçüler anlatır. Renk ve berraklık ise tercihe ve bütçeye göre dengelenir.

Eski tarihli bir rapor hâlâ geçerli mi? Rapor, inceleme günündeki durumu anlatır. Taş o tarihten sonra hasar gördüyse belge bunu göstermez. Şüphe varsa taşı yeniden inceletebilirsiniz.

Rapor kaybolursa ne yapılır? Rapor numarasını biliyorsanız kurumun sitesinden bilgilere ulaşabilirsiniz. Kopya belge için kurumun kendi kurallarına bakın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; satın alma kararınızda bir uzmandan görüş alın.