İngiliz Altını (Sovereign) Nedir? Kaç Gram, Kaç Ayar, Nasıl Değerlenir?

Babaannenizin sandığından küçük bir altın sikke çıktı diyelim. Bir yüzünde bir kral ya da kraliçe portresi var. Diğer yüzünde at üstünde mızrakla bir ejderhayı yenen bir süvari. Ailede herkes ona "İngiliz lirası" ya da "İngiliz altını" diyor.

Bu sikkenin İngilizce adı Sovereign'dır. İki yüz yılı aşkın süredir aynı ağırlık ve ayarda basılan, dünyanın en tanınmış altın sikkelerinden biridir. Türkiye'de de eskiden beri bilinir ve kuyumcularda zaman zaman el değiştirir.

Bu rehberde Sovereign'ın kaç gram ve kaç ayar olduğunu, Cumhuriyet altınından farkını ve elinizdekini nasıl değerlendirebileceğinizi anlatıyoruz. Güncel gram ve has altın fiyatlarına Altın Yorumları ana sayfasından bakabilirsiniz.

Sovereign nedir, nereden çıktı?

Sovereign, İngiltere'nin altın sikkesidir. Bugünkü biçimiyle 1817'den beri basılır. Nominal değeri bir İngiliz sterlinidir ve Birleşik Krallık'ta hâlâ yasal ödeme aracı sayılır. Ama içindeki altının değeri bu nominal değerin çok üzerindedir. Bu yüzden kimse onu bir sterlin olarak harcamaz.

Sikkenin bir yüzünde, basıldığı dönemin hükümdarının portresi yer alır. Diğer yüzünde ise İtalyan sanatçı Benedetto Pistrucci'nin tasarladığı "Aziz George ve Ejderha" sahnesi vardır. Bu tasarım iki asırdır büyük ölçüde değişmeden kullanılıyor. Sovereign'ı ilk bakışta tanıtan da bu süvari figürüdür.

Bir dönem Britanya'nın dünya ticaretindeki ağırlığı nedeniyle Sovereign pek çok ülkede tanınan bir ödeme ve birikim aracı oldu. Türkiye'deki "İngiliz lirası" adı da bu geçmişten gelir.

İngiliz altını kaç gram, kaç ayar?

En çok sorulan soru budur. Kraliyet Darphanesi'nin (Royal Mint) ürün sayfalarında verilen değerler şöyledir:

Kalan yaklaşık 0,66 gram, ağırlıklı olarak bakırdan oluşan alaşım metalidir. Bakır sikkeye sertlik verir ve ona hafif kızılımsı bir ton katar. 22 ayarın ne anlama geldiğini altın ayarı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Sovereign'ın yarım boyu da vardır. Yarım Sovereign (half sovereign) yaklaşık 3,99 gram gelir ve yine 22 ayardır. Bunların yanında özel seriler halinde basılan çift ve beşli Sovereign'lar da bulunur. Bunlar daha çok koleksiyon ürünü olarak görülür.

Sovereign ile Cumhuriyet altını arasındaki fark

İngiliz altını ile Cumhuriyet altını ilk bakışta birbirine benzer. İkisi de 22 ayardır. Boyutları da yakındır. Ama ağırlıkları farklıdır.

Tablodan görüldüğü gibi Sovereign, Cumhuriyet altınından yaklaşık 0,75 gram daha ağırdır. Ayar aynı olduğu için içindeki saf altın da o oranda fazladır. Ata liranın özelliklerini ata lira rehberimizde bulabilirsiniz. Güncel fiyatı Cumhuriyet altını sayfamızda izleyebilirsiniz.

Bu fark bozdururken önemlidir. Bazı kişiler Sovereign'ı Cumhuriyet altını fiyatından satmaya razı olabilir. Oysa içindeki altın miktarı daha fazladır.

Sikkenin üzerindeki işaretler ne anlatır?

Sovereign yalnızca Londra'da basılmadı. 19. ve 20. yüzyılda Avustralya, Kanada, Güney Afrika ve Hindistan'daki darphanelerde de üretildi. Bu darphaneler sikkenin arka yüzüne, genellikle tarihin üzerine küçük bir harf koydu:

• S: Sidney (Avustralya)
• M: Melbourne (Avustralya)
• P: Perth (Avustralya)
• C: Ottawa (Kanada)
• SA: Pretoria (Güney Afrika)
• I: Bombay (Hindistan)

Harf bulunmayan sikkeler çoğunlukla Londra basımıdır. Darphane işareti, sikkenin ayarını ya da ağırlığını değiştirmez. Hepsi aynı standarda göre basılmıştır. Ama bazı yıl ve darphane kombinasyonları az sayıda basıldığı için koleksiyoncular tarafından aranır.

Portre de bir ipucu verir. Kraliçe Victoria, Kral Edward VII, Kral George V, Kraliçe Elizabeth II ve Kral Charles III dönemlerinin Sovereign'ları vardır. Tarih ve portre, sikkenin hangi döneme ait olduğunu gösterir.

Kuyumcuda İngiliz altını nasıl değerlenir?

Türkiye'de kuyumcular Sovereign'ı çoğunlukla içindeki saf altına göre değerlendirir. Yani hesap, sikkenin yaklaşık 7,32 gramlık saf altın içeriği ve günün has altın fiyatı üzerinden yapılır. Sonra kuyumcunun alış marjı devreye girer.

Basit bir örnekle gösterelim. Rakamlar gerçek fiyat değil, tamamen varsayımdır. Has altının gramı 3.000 TL olsun. Sovereign'daki yaklaşık 7,32 gram saf altının değeri 7,32 × 3.000 = 21.960 TL eder. Kuyumcunun teklifi bu hammadde değerinin biraz altında kalabilir. Has altının ne olduğunu has altın rehberimizde anlattık.

İki durum bu hesabı değiştirebilir:

1. Koleksiyon değeri: Nadir bir yıl, az basılmış bir darphane işareti ya da çok iyi korunmuş bir yüzey, sikkeye altın değerinin üzerinde bir prim kazandırabilir. Bunu her kuyumcu fiyatlamaz. Nümismatik bilgisi olan bir uzmana danışmak gerekebilir.
2. Yıpranma: Uzun süre elden ele dolaşmış sikkeler zamanla aşınır ve az da olsa ağırlık kaybeder. Bu durumda değerleme, gerçek ağırlık üzerinden yapılır.

Türkiye'de Sovereign alıcısı Cumhuriyet altını kadar yaygın değildir. Bu yüzden birkaç kuyumcudan teklif almak mantıklıdır. Osmanlı dönemi sikkeleriyle karşılaştırmak isterseniz Osmanlı altın sikkeleri rehberimize göz atabilirsiniz.

Sahte Sovereign nasıl anlaşılır?

Sovereign, dünya genelinde en çok taklit edilen altın sikkelerden biridir. Bazı taklitler altın bile içermez. Bazıları ise düşük ayarlı altından yapılır. Aşağıdaki kontroller ilk şüpheyi yakalamanıza yardımcı olur:

• Ağırlık: Hassas bir terazide yaklaşık 7,98 gram gelmelidir. Belirgin bir eksik ya da fazla şüphe nedenidir. Terazinin doğruluğu için kuyumcu terazisi rehberimize bakabilirsiniz.
• Çap ve kalınlık: Gerçek sikkenin çapı yaklaşık 22 mm'dir. Ağırlığı tutturmak için kalınlaştırılmış taklitler olabilir.
• Mıknatıs: Altın mıknatıs çekmez. Ama mıknatıs çekmemesi tek başına gerçek olduğunu kanıtlamaz.
• Detaylar: Ejderhanın pulları, süvarinin miğferi ve kenar tırtılları gerçek sikkede keskindir. Bulanık detaylar dikkat ister.
• Ses: Bazı deneyimli kuyumcular sikkeyi hafifçe çınlatarak ses kontrolü yapar. Bu yöntem deneyim gerektirir.

Değeri yüksek bir alım ya da satışta en güvenilir yol, uygun cihazla ölçüm yaptırmaktır. Bu konuda altın ekspertizi rehberimiz adım adım bilgi verir.

Sovereign almak ya da elde tutmak isteyenler için notlar

Sovereign'ı Türkiye'de almak isteyenler genellikle iki yol bulur: ikinci el satan kuyumcular ve yurt dışından getirme. Her iki durumda da fatura ya da alım belgesi istemek, satışta işinizi kolaylaştırır.

Sikkeyi saklarken çıplak elle sık tutmamak ve koruyucu kapsülde tutmak yüzeyi korur. Özellikle koleksiyon değeri olabilecek eski sikkelerde temizleme denemesi yapmayın. Yanlış temizlik, koleksiyon primini ortadan kaldırabilir.

Uluslararası yatırım sikkeleriyle bir karşılaştırma yapmak isterseniz dünyaca ünlü yatırım sikkeleri rehberimizde Krugerrand, Maple Leaf ve American Eagle'ı anlattık.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Amaç, elinizdeki sikkeyi tanımanıza ve bilinçli değerlendirmenize yardımcı olmaktır.

Sık sorulan sorular

İngiliz altını kaç gram? Bir Sovereign yaklaşık 7,98 gram gelir. İçindeki saf altın yaklaşık 7,32 gramdır. Yarım Sovereign ise yaklaşık 3,99 gramdır.

İngiliz altını kaç ayar? 22 ayardır, yani binde 916,7 saflıktadır. Bu, Cumhuriyet altını ve çeyrek altınla aynı ayardır.

İngiliz altını mı daha değerli, Cumhuriyet altını mı? Saf altın içeriği bakımından Sovereign biraz daha fazla altın içerir. Ama satış fiyatı, alıcının bulunmasına ve kuyumcunun marjına göre değişebilir.

Üzerindeki tarih eskiyse daha mı değerlidir? Her zaman değil. Eski olması tek başına prim getirmez. Nadir yıl, darphane işareti ve sikkenin durumu birlikte değerlendirilir.