Forex ve CFD ile Altın İşlemleri: Kaldıraç Riskleri ve SPK Uyarıları

Sosyal medyada bir reklam görüyorsunuz: "Altında 1.000 lirayla işlem açın, günde yüzde 20 kazanın." Ya da tanımadığınız bir numara arıyor. Karşıdaki kişi kibar, bilgili ve aceleci. "Altın şu an yükselişte, hesabınızı bugün açalım" diyor.

Bu tür tekliflerin çoğu forex ya da CFD denen kaldıraçlı işlemlere dayanır. Ekranda "XAU/USD" diye görünen şey altının kendisi değil, fiyatına dayalı bir sözleşmedir. Kaldıraç sayesinde küçük bir parayla büyük bir pozisyon açılır. Zarar da aynı oranda büyür.

Bu rehberde kaldıraçlı altın işleminin nasıl çalıştığını, gerçek risklerini ve Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) bu konudaki uyarılarını anlatıyoruz. Fiyat ve piyasa bilgisi için Altın Yorumları ana sayfasına da bakabilirsiniz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Forex ve CFD nedir, altınla ilgisi ne?

Forex, döviz piyasasının kısaltmasıdır. Türkiye'de mevzuattaki adıyla "kaldıraçlı alım satım işlemleri" olarak geçer. Bu platformlarda yalnızca döviz değil, altın ve gümüş gibi emtialar da işlem görebilir.

CFD, "fark sözleşmesi" demektir. Açılış ile kapanış fiyatı arasındaki fark üzerinden kâr ya da zarar hesaplanır. Altının mülkiyeti size geçmez. Kasada adınıza duran bir külçe yoktur. Sadece fiyat hareketine bağlı bir hesaplaşma vardır.

Platformlarda altın genellikle "XAU/USD" koduyla görünür. Bu, bir ons altının dolar cinsinden fiyatıdır. Ons ve dolar ilişkisini ons altın ve gram altın ilişkisi rehberimizde anlattık.

Kaldıraç zararı nasıl büyütür?

Kaldıraç, yatırdığınız teminatın birkaç katı büyüklükte pozisyon açmanızı sağlar. 10 kat kaldıraçla, yatırdığınız her 1 lira 10 liralık pozisyon gibi çalışır.

Basit bir örnekle görelim. Rakamlar gerçek değil, varsayımdır. 10.000 TL teminatla 10 kat kaldıraç kullanıp 100.000 TL büyüklüğünde altın pozisyonu açtığınızı düşünün.

• Altın yüzde 5 yükselirse pozisyon yaklaşık 5.000 TL kazandırır. Teminatınıza göre bu yüzde 50'dir.
• Altın yüzde 5 düşerse aynı tutarda, yani teminatınızın yarısı kadar zarar oluşur.
• Altın yüzde 10 düşerse teminatınızın neredeyse tamamı gider.

Altında yüzde 5'lik hareket olağandışı değildir. Bazen birkaç günde, sert dönemlerde daha kısa sürede görülebilir. Fiziki altında bu hareket sabırla beklenebilir. Kaldıraçlı işlemde ise teminat bitmeden önce pozisyonunuz kapatılabilir.

Kaldıracın vadeli işlemlerdeki karşılığını altında vadeli işlemler rehberimizde de bulabilirsiniz.

Pozisyonun otomatik kapanması (stop out) ne demek?

Kaldıraçlı hesaplarda teminatın belirli bir seviyenin altına inmesi durumunda önce uyarı gelebilir. Buna teminat tamamlama çağrısı denir. Ek para yatırılmazsa ve zarar sürerse, kurum pozisyonları otomatik olarak kapatır.

Bu kapanış sizin istediğiniz anda olmaz. Çoğu zaman fiyatın en sert hareket ettiği anda gerçekleşir. Sonra fiyat geri dönse bile pozisyonunuz artık kapanmıştır. Zarar gerçekleşmiş olur.

Hangi seviyede kapanış yapılacağı, kurumun müşteri sözleşmesinde yazar. Hesap açmadan önce bu maddeyi bulun ve okuyun.

Gizli maliyetler: makas, gecelik faiz ve komisyon

Kaldıraçlı işlemde maliyet sadece görünen komisyon değildir. Birkaç kalem birlikte işler:

1. Makas (spread): Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Pozisyonu açtığınız anda küçük bir zararla başlarsınız.
2. Gecelik finansman maliyeti: Pozisyonu ertesi güne taşırsanız günlük bir maliyet hesaba yansıyabilir. Uzun süre açık kalan pozisyonlarda bu birikir.
3. Komisyon: Bazı kurumlar işlem başına ayrıca ücret alır.
4. Kur farkı: Hesabınız TL, işleminiz dolar cinsindeyse kur dönüşümü de sonucu etkiler.

Fiziki altındaki makas mantığını altın alış satış farkı rehberimizde anlattık. Kaldıraçlı işlemde bu maliyetler kaldıraçla birlikte büyür.

SPK ne diyor? 2017 düzenlemesi ve yetki şartı

SPK, kaldıraçlı işlemlere ilişkin kuralları yatırım hizmetleri tebliğiyle belirler. 2017 yılında Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle önemli sınırlar getirildi. SPK'nın duyurusuna göre:

• Azami kaldıraç oranı 100'e 1'den 10'a 1'e düşürüldü.
• İşlemlere başlamak için asgari bir başlangıç teminatı şartı getirildi.
• Amaç, bireysel yatırımcıların yüksek kaldıraçla aşırı risk almasını ve küçük tasarrufların zarar görmesini önlemekti.

Bu sınırlar sonradan değişmiş olabilir. Güncel kaldıraç ve teminat kurallarını SPK'nın internet sitesinden ve Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki tebliğ metninden kontrol edin.

En önemli kural ise şudur: SPK'ya göre Türkiye'de yerleşik yatırımcıların kaldıraçlı işlemleri yalnızca Kurul'un yetkilendirdiği kuruluşlar aracılığıyla yapılabilir. Bunun dışında kalan kişilerin bu işlemleri yaptırması, izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçu olarak tanımlanır.

İzinsiz platformlar nasıl tanınır?

SPK, yurt dışı merkezli izinsiz forex sitelerine yönelik erişim engeli kararlarını düzenli olarak bültenlerinde yayımlar. Bu sitelerin çoğu sık sık adres değiştirir. Bu yüzden tek bir isim listesine güvenmek yerine şu işaretlere bakın:

• Telefonla gelen teklif: Sizi arayan, "uzman" ya da "portföy yöneticisi" olduğunu söyleyen kişiler.
• Getiri vaadi: "Garantili", "günlük yüzde ..." gibi sözler. Kaldıraçlı işlemde garanti yoktur.
• Kişisel hesaba para isteği: Bir şirkete değil, bir kişinin banka hesabına para gönderilmesini istemek.
• Acele ettirme: "Fırsat kaçıyor, bugün yatırın" baskısı.
• Para çekme zorluğu: Kâr görünse bile çekim için "vergi", "komisyon" ya da "aktivasyon ücreti" istenmesi.

SPK, bu tür faaliyetlerin tanıtımını yapanlar ile banka hesabı veya telefon hattını kullandıranlar hakkında da suç duyurusunda bulunulduğunu açıklamıştır. Altınla ilgili diğer tuzakları altın dolandırıcılığı yöntemleri rehberimizde topladık.

Yetkili kurumu nasıl kontrol edersiniz?

Bir kurumla işlem yapmadan önce şu adımları izleyin:

1. SPK listesine bakın: SPK'nın internet sitesinde yetkili aracı kurumlar ve bankalar listelenir. Kurumun tam unvanını burada arayın.
2. Unvanı karşılaştırın: Benzer isimler kullanan sahte siteler olabilir. İnternet adresini ve şirket unvanını birebir karşılaştırın.
3. Erişim engeli bültenlerine göz atın: SPK bültenlerinde erişim engeli getirilen siteler yayımlanır.
4. Para gönderdiğiniz hesabı kontrol edin: Para, yetkili kurumun kendi adına açılmış hesaba gitmelidir.
5. Şüphe varsa şikâyet edin: SPK, bu tür aramalar için CİMER üzerinden bildirimde bulunulabileceğini belirtmiştir.

Yetkili bir kurumla çalışmak riski ortadan kaldırmaz. Sadece kurumun denetim altında olduğunu gösterir. Kaldıraç riski her durumda sizindir.

Altının fiyatından yararlanmanın başka yolları

Kaldıraç olmadan altın fiyatına bağlı kalmak isteyenler için farklı yapılar vardır. Bunlar tavsiye değil, karşılaştırma için bilgi olarak verilmiştir:

• Fiziki gram altın ya da çeyrek altın
• Banka veya katılım bankası altın hesabı
• Altın yatırım fonu ya da altın borsa yatırım fonu
• Darphane altın sertifikası

Her birinin maliyeti ve riski farklıdır. Fonların işleyişini altın yatırım fonu rehberimizde, banka hesabını da banka altın hesabı rehberimizde anlattık. Ons fiyatını ons altın sayfamızdan izleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Forex ile altın almak gerçek altın sahibi yapar mı? Hayır. CFD ve kaldıraçlı işlemlerde altının mülkiyeti size geçmez. Yalnızca fiyat farkı üzerinden hesaplaşılır.

Yurt dışındaki bir forex sitesinde işlem yapmak yasal mı? SPK'ya göre Türkiye'de yerleşik yatırımcıların kaldıraçlı işlemleri yalnızca Kurul'un yetkilendirdiği kuruluşlar üzerinden yapılabilir. İzinsiz kuruluşlara para göndermek ciddi kayıp riski taşır.

Kaldıraçlı işlemde yatırdığımdan fazla kaybedebilir miyim? Teminatınızın tamamını kısa sürede kaybedebilirsiniz. Bakiyenin altına inen zararların nasıl ele alınacağı kurumun sözleşmesinde yazar.

Beni arayan kişinin yetkili olup olmadığını nasıl anlarım? Kurumun tam unvanını SPK'nın yetkili kuruluş listesinde arayın. Kişisel hesaba para isteyen birine güvenmeyin.