Altında Alış-Satış Farkı (Makas) Nedir? Kârda Olmak İçin Fiyat Ne Kadar Yükselmeli?

Sabah 10'da bir gram altın alıp öğlen aynı kuyumcuya geri satmaya kalksanız, fiyat hiç değişmemiş olsa bile cebinizden para çıkar. Bu, birçok kişinin altınla ilk tanıştığında şaşırdığı durumdur. Sebebi basit: Altının tek bir fiyatı yoktur, iki fiyatı vardır.

Bu yazıda o iki fiyat arasındaki farkı, yani piyasadaki adıyla makası konuşuyoruz. Makasın neden açılıp kapandığını, hangi kanalda daha geniş olduğunu ve en önemlisi, aldığınız altının sizi zarardan çıkarması için fiyatın ne kadar yükselmesi gerektiğini hesaplıyoruz.

İki fiyat: Alış ve satış

Kuyumcu panosuna ya da bankanın ekranına baktığınızda her ürünün yanında iki rakam görürsünüz. Burada kafa karıştıran nokta, isimlerin kuyumcunun bakış açısına göre verilmesidir:

• Alış fiyatı: Kuyumcunun ya da bankanın sizden altın alırken ödediği fiyat. Yani siz satarken bu fiyatı alırsınız.
• Satış fiyatı: Kuyumcunun size altın satarken istediği fiyat. Siz alırken bu fiyatı ödersiniz.

Satış fiyatı her zaman alış fiyatından yüksektir. Aradaki fark, işlemi yapan kurumun maliyetini ve kazancını karşılar.

Makas nasıl hesaplanır?

Makası iki şekilde ifade edebilirsiniz: tutar olarak ve yüzde olarak. Aşağıdaki rakamlar gerçek fiyat değil, hesap mantığını göstermek için seçilmiş yuvarlak değerlerdir.

Bir kuyumcunun gram altın için şu fiyatları verdiğini varsayalım:

• Alış: 990 TL
• Satış: 1.010 TL

Tutar olarak makas: 1.010 − 990 = 20 TL

Yüzde olarak makas: 20 ÷ 1.010 × 100 ≈ %1,98

Bu yüzdeyi bilmek işe yarar, çünkü farklı ürünleri ve farklı kurumları aynı ölçüyle karşılaştırmanızı sağlar. 20 TL'lik fark bir gramda küçük görünebilir, ama 50 gram alıp sattığınızda 1.000 TL eder.

Başa baş noktası: Fiyat ne kadar yükselmeli?

Asıl önemli soru şu: Altını aldığınız gün kâğıt üzerinde zarardasınız. Zarardan çıkmak için fiyatın ne kadar artması gerekiyor?

Bunun formülü basittir:

Gereken artış = (Aldığınız satış fiyatı ÷ Bugünkü alış fiyatı − 1) × 100

Yukarıdaki örnekte 1.010 TL'ye aldınız. Kuyumcunun alış fiyatının da en az 1.010 TL'ye çıkması gerekiyor. Bugünkü alış 990 TL olduğuna göre:

1.010 ÷ 990 − 1 ≈ 0,0202 → yaklaşık %2,02

Yani makas %1,98 olsa bile, başa baş için gereken artış biraz daha fazladır. Makas genişledikçe bu fark da büyür. %5'lik bir makasta başa baş için yaklaşık %5,3'lük, %10'luk bir makasta yaklaşık %11,1'lik artış gerekir.

Tabloyu okurken şunu unutmayın: Bu hesap fiyatın tamamen düz kaldığı bir dünyayı varsayar ve vergi, komisyon gibi ek kalemleri içermez.

Makas neden genişler veya daralır?

Makas sabit değildir. Aynı gün içinde bile değişebilir. Başlıca nedenler şunlardır:

1. Piyasaların açık olup olmadığı. Uluslararası altın piyasası hafta içi neredeyse kesintisiz işler. Hafta sonu ve bazı tatil günlerinde uluslararası referans piyasalar kapanır. Bu sürede kurumlar, pazartesi açılışında oluşabilecek fiyat sıçramasına karşı kendilerini korumak için makası genişletebilir. Hafta sonu yapılan alımlarda daha geniş makasla karşılaşmanız bu yüzdendir.

2. Hareketli piyasa günleri. Önemli bir ekonomik veri açıklandığında ya da fiyatlar sert dalgalandığında kurumlar riski fiyata yansıtır. Makas da genişler.

3. Ürünün türü. Ziynet altınlarda (çeyrek, yarım, tam) makas genellikle gram külçeden daha geniştir. Bunun nedeni işçilik payı ve "eski–yeni" gibi ayrımlardır. Bu konuyu gram ve çeyrek altını karşılaştırdığımız rehberde ayrıntılı anlattık.

4. İşlem tutarı ve kanal. Büyük tutarlı alımlarda bazı kuyumcular daha dar fiyat verebilir. Banka uygulamaları, kuyumcular ve kapalıçarşı fiyatları da birbirinden farklı makas uygular.

Kuyumcu mu, banka mı?

İki kanal da farklı ihtiyaçlara hitap eder. Hangisinin daha ucuz olduğu zamana ve kuruma göre değişir, bu yüzden genelleme yapmak doğru olmaz. Ama karşılaştırırken bakmanız gereken noktalar bellidir:

• Fiziki teslim. Kuyumcudan aldığınız altın elinizdedir. Bankadaki altın hesabında ise bir bakiyeniz olur; fiziki altına çevirmek isterseniz ayrı koşullar ve ücretler uygulanabilir.
• Saat ve gün. Banka uygulamaları geç saatlerde ve hafta sonları da işlem yapmanıza izin verebilir, ama bu saatlerde makas genellikle daha geniştir.
• Küçük tutarlar. Bankada gramın küsuratıyla işlem yapabilirsiniz. Kuyumcuda en küçük birim genellikle 1 gram veya çeyrektir.
• Saklama. Fiziki altını saklamak sizin sorumluluğunuzdadır. Bunun için altın saklama rehberimize bakabilirsiniz.

Kendi işleminizden önce yapabileceğiniz en faydalı şey, aynı saatte iki üç yerden fiyat alıp yüzde makası hesaplamaktır.

Örnek: İlk altınını alan birinin hesabı

Ayşe ilk kez birikim için 10 gram altın almak istiyor. Yine gerçek olmayan, yuvarlak rakamlarla ilerleyelim. Kuyumcunun gram için verdiği fiyatlar:

• Alış: 980 TL
• Satış: 1.000 TL

Ayşe 10 gram için 10.000 TL ödüyor. Aynı gün fikrini değiştirip altını geri satsa eline 9.800 TL geçer. Yani daha hiçbir fiyat hareketi olmadan 200 TL'lik bir fark var.

Altı ay sonra fiyatların yüzde 5 yükseldiğini varsayalım. Kuyumcunun yeni alış fiyatı yaklaşık 1.029 TL, satış fiyatı yaklaşık 1.050 TL olur. Ayşe 10 gramı satarsa yaklaşık 10.290 TL alır. Kâğıt üzerindeki yüzde 5'lik artış, makas nedeniyle Ayşe'nin cebine yaklaşık yüzde 2,9 olarak yansır.

Bu örnek, makasın neden kısa vadede bu kadar belirleyici olduğunu gösteriyor. Fiyat yeterince yükselmeden satış yapılırsa, artışın önemli bir kısmı alış-satış farkına gider.

Makas ve bekleme süresi

Makasın gerçek etkisini anlamanın bir yolu da onu zamana yaymaktır. Yüzde 2'lik bir makas, altını bir hafta tutacak biri için büyük bir engeldir. Altını beş yıl tutacak biri için ise aynı makasın toplam sonuç içindeki ağırlığı azalabilir. Ama bu bir garanti değildir: Fiyatın makası telafi edip etmeyeceği belirsizdir ve fiyatlar uzun dönemlerde de düşebilir.

Bu yüzden "Makas ne kadar?" sorusunu "Ne kadar süre tutacağım?" sorusuyla birlikte sormak gerekir. Kısa süreli bir ihtiyaç için alınacak altında geniş makas ciddi bir maliyettir. Uzun vadeli bir birikimde ise asıl önemli olan, makası mümkün olduğunca az sayıda ödemektir: Sık al-sat yerine az sayıda, planlı alım.

Ekranda gördüğünüz makası doğru okumak

Banka uygulamalarında veya fiyat sitelerinde iki rakam yan yana durur ve genellikle büyük puntoyla yazılan rakam dikkat çeker. Bu rakamın alış mı satış mı olduğunu her zaman kontrol edin. Bazı ekranlar varsayılan olarak satış fiyatını, bazıları ortalama fiyatı gösterir.

Ortalama fiyat, alış ile satışın tam ortasıdır ve çoğu ekranda doğrudan işlem yapacağınız fiyat değildir. Siz alırken satış fiyatını, satarken alış fiyatını görürsünüz. Ortalama fiyatı baz alıp hesap yaparsanız, makasın yarısını gözden kaçırmış olursunuz.

Kuyumcuya sorabileceğiniz beş soru

Fiyatı sormak yeterli değildir. Alımdan önce şu soruları sormak, makası kendi gözünüzle görmenizi sağlar:

1. "Bu ürünü bugün kaça satıyorsunuz, kaça alıyorsunuz?" İki fiyatı birlikte isteyin.
2. "Yarın size geri getirirsem aynı alış fiyatı mı geçerli olur?" Bazı kuyumcular kendi sattıkları ürüne farklı fiyat uygular.
3. "Ambalajı açarsam fiyat değişir mi?" Özellikle ziynet altınlarda önemlidir.
4. "Faturada ayar ve ağırlık yazacak mı?" Satış gününde işinizi kolaylaştırır.
5. "Büyük alımda fiyat değişiyor mu?" Bazı yerlerde tutar arttıkça makas daralabilir.

Bu soruların cevaplarını not edip birkaç yerle karşılaştırmak, birkaç dakikanızı alır ama doğrudan cebinize yansır.

Makastan daha az etkilenmenin yolları

Makas bir maliyettir ve tamamen kaçınmak mümkün değildir. Ama etkisini azaltabilirsiniz:

1. Al-sat sıklığını hesaba katın. Her alım-satım döngüsünde makası yeniden ödersiniz. Kısa vadeli işlem düşünüyorsanız bu maliyeti hesabınıza mutlaka ekleyin.
2. Saati ve günü göz önüne alın. Makas bazı kurumlarda hafta içi piyasa saatlerinde daha dar olabilir; işlemden önce güncel fiyatları karşılaştırın.
3. Fiyatı yüzde olarak karşılaştırın. Farklı kurumların tutar olarak değil, yüzde makasını karşılaştırın.
4. Satacağınız yeri baştan düşünün. Alırken sormanız gereken bir soru da "Bunu size geri getirirsem kaça alırsınız?" sorusudur.
5. Faturayı ve ambalajı saklayın. Satış günü pazarlık gücünüzü artırır.

Sık sorulan sorular

Makas her yerde aynı mı? Hayır. Kurumdan kuruma, üründen ürüne ve günün saatine göre değişir. Kapalıçarşı, mahalle kuyumcusu ve banka uygulaması aynı anda farklı makaslar gösterebilir.

Sitede gösterilen alış-satış fiyatları neden kuyumcumun fiyatından farklı? Sitede yalnızca yayın hakkı olan bir veri sağlayıcısından aldığımız gösterge fiyatları, kendi veri zamanlarıyla birlikte gösteriyoruz. Sağlayıcının adı ve gecikme bilgisi fiyat panelinde yazar. Kuyumcunuz kendi maliyetine göre farklı fiyat verebilir. Ayrıntılar için fiyat sayfamıza bakabilirsiniz.

Makas çok genişse altın almamalı mıyım? Bu kişisel bir karardır ve bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Ama geniş makasın, kârda olmak için daha uzun beklemek anlamına geldiğini bilmek, kararınızı daha bilinçli vermenizi sağlar.