Resesyon Döneminde Altın Nasıl Davranır? Geçmiş Krizlerden Dersler

Haberlerde "resesyon kapıda" başlığı görünmeye başladığında birçok kişinin aklına ilk gelen şey altın olur. "Ekonomi kötüleşirse altın yükselir" düşüncesi çok yaygındır. Kısmen doğrudur, ama hikâyenin tamamı bu değildir.

Geçmiş resesyonlara bakınca altının her seferinde aynı yolu izlemediğini görürsünüz. Bazen daralmanın ilk haftalarında düştü. Bazen aylarca yatay kaldı. Bazen de durgunluk bitmeden güçlü bir yükselişe geçti.

Bu rehberde resesyonun ne olduğunu, altını hangi kanallardan etkilediğini ve geçmiş üç dönemden çıkan dersleri anlatıyoruz. Güncel ons ve gram fiyatlarını Altın Yorumları ana sayfasından izleyebilirsiniz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Resesyon nedir, kim ilan eder?

Resesyon, ekonomik faaliyetin geniş çapta ve bir süre boyunca daralması demektir. Üretim azalır, işsizlik artar, şirketler yatırımı erteler, haneler harcamayı kısar.

Gündelik dilde sık kullanılan bir ölçü vardır: Gayrisafi yurt içi hasılanın üst üste iki çeyrek küçülmesi. Bu pratik bir kuraldır, resmî bir tanım değildir. ABD'de resesyonun başlangıç ve bitiş tarihlerini, Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu (NBER) bünyesindeki bir komite geriye dönük olarak belirler. Bu yüzden bir resesyon çoğu zaman başladıktan aylar sonra resmen "tarihlenir".

Türkiye'de büyüme verilerini TÜİK çeyreklik olarak açıklar. Daralma olup olmadığını görmek için bu verileri ve önceki çeyreklere yapılan düzeltmeleri takip etmek gerekir. Veri günlerini ekonomi takvimimizde bulabilirsiniz.

Altın resesyonda neden yükselebilir?

Resesyonda altını destekleyen birkaç mekanizma vardır. Hepsi aynı anda çalışmaz, ama ortaya çıktıklarında etkileri güçlü olabilir.

1. Faiz indirimleri. Merkez bankaları daralmaya karşı genellikle faizi düşürür. Altın faiz getirmediği için faizlerin düşmesi onu elde tutmanın fırsat maliyetini azaltır. Bu bağı Fed faiz kararı rehberimizde anlattık.
2. Reel faizin gerilemesi. Enflasyon yüksek kalırken faizler düşerse reel faiz eksiye yaklaşabilir. Bu ortam altın için tarihsel olarak destekleyici olmuştur. Ayrıntısı reel faiz rehberimizde var.
3. Güven arayışı. Şirket kârları düşerken hisse senetleri sarsılır. Bir kısım yatırımcı karşı taraf riski taşımayan bir varlığa yönelir.
4. Parasal genişleme. Bazı resesyonlarda merkez bankaları piyasaya büyük miktarda likidite verir. Paranın değerine dair kaygılar altına olan ilgiyi artırabilir.

Altın resesyonda neden düşebilir?

Madalyonun öbür yüzü de aynı ölçüde gerçektir. Resesyonun bazı özellikleri altını aşağı çekebilir.

İlki nakit ihtiyacıdır. Kriz derinleştiğinde fonlar ve şirketler borçlarını ödemek için ellerindeki en likit varlıkları satar. Altın da bunlardan biridir. Bu satış altını sevmediklerinden değil, nakde ihtiyaç duyduklarından yapılır.

İkincisi dolardır. Küresel panik anlarında dolara talep artabilir. Ons altın dolarla fiyatlandığı için güçlenen dolar ons fiyatını baskılayabilir. Düşüş tarafındaki etkenleri altın fiyatı neden düşer rehberimizde ayrıca sıraladık.

Üçüncüsü fiziki talep. Resesyonda hanelerin geliri azalır. Takı ve düğün alımları ertelenebilir. Bu, özellikle takı talebinin büyük olduğu ülkelerde hissedilir.

Dördüncüsü faizdir. Her resesyonda faizler düşmez. Enflasyonla mücadele eden bir merkez bankası, ekonomi yavaşlarken bile faizi yüksek tutabilir.

Geçmiş resesyonlarda altın ne yaptı?

Üç dönem, altının resesyondaki davranışının neden tek bir kalıba sığmadığını iyi gösterir. Aşağıdaki özet genel yönleri anlatır, kesin yüzde vermez.

1980'lerin başı. ABD'de enflasyon çok yüksekti. Fed, Paul Volcker döneminde faizleri sert biçimde artırdı. Ekonomi resesyona girdi, ama yüksek reel faiz altını zorladı. Ocak 1980'deki zirve, nominal olarak uzun yıllar aşılamadı. Bu örnek, resesyonun tek başına yeterli olmadığını gösterir. Faiz yönü belirleyiciydi.

2008–2009. Lehman Brothers'ın iflasının ardından gelen panikte altın da satış baskısı gördü. Kısa süre sonra Fed faizi sıfıra yakın seviyelere indirdi ve tahvil alımlarına başladı. Altın sonraki yıllarda güçlü biçimde yükseldi ve 2011'de zirve yaptı.

2020. Salgının ilk şokunda neredeyse her varlık satıldı. Altın da Mart 2020'de kısa ama belirgin bir düşüş yaşadı. Ardından gelen faiz indirimleri ve destek paketleriyle toparlandı. Aynı yılın Ağustos ayında yeni bir rekor kırdı.

Resesyonda gram altın neden onstan farklı hareket edebilir?

Türkiye'de altını çoğu kişi gram ya da çeyrek olarak takip eder. Gram altının fiyatı ons altın ve dolar/TL kurunun birleşiminden oluşur. Bu yüzden küresel bir resesyon, gram altına iki ayrı kanaldan ulaşır.

Küresel krizlerde gelişmekte olan ülke paralarından çıkış yaşanabilir. Dolar/TL yükselirse, ons düşerken bile gram altın yatay kalabilir ya da yükselebilir. Tersine, kur sakin seyrederken onstaki düşüş gram fiyata daha doğrudan yansır.

Yurt içinde bir daralma olduğunda ise tablo değişir. Bu durumda belirleyici olan çoğu zaman kur, enflasyon ve TCMB'nin faiz politikasıdır. Kurun etkisini dolar/TL kuru ve gram altın rehberimizde, ons ile gram arasındaki hesabı ons altın ve gram altın ilişkisi rehberimizde anlattık.

Resesyon beklentisi ile resesyonun kendisi aynı şey mi?

Değil, ve bu fark çoğu zaman gözden kaçar. Piyasalar ileriye bakar. Resesyon konuşulmaya başladığı anda faiz indirimi beklentisi fiyatlara yansımaya başlar.

Bu yüzden altındaki hareketin önemli bir kısmı resesyon resmen başlamadan gerçekleşebilir. Resesyon ilan edildiğinde ise haber çoktan fiyatlanmış olabilir. "Resesyon geldi, altın şimdi yükselecek" diye düşünmek bu nedenle yanıltıcı olabilir.

Bir diğer ayrım da şiddettir. Hafif ve kısa bir yavaşlama ile bankacılık sistemini sarsan derin bir kriz, altını çok farklı etkileyebilir. Altının kriz anlarındaki sınırlarını altın güvenli liman mı rehberimizde ayrıca tartıştık.

Resesyon döneminde altın sahibi olarak neleri düşünebilirsiniz?

Resesyon hanelerin bütçesini de sıkıştırır. Bu yüzden asıl soru çoğu zaman "altın ne yapacak" değil, "benim ihtiyacım ne olacak" sorusudur. Aşağıdaki sorular durumu sakin değerlendirmenize yardımcı olabilir:

• Acil durum için ayrı bir nakit payınız var mı? İş kaybı ya da gelir düşüşü olursa altını en kötü zamanda bozdurmak zorunda kalmak istemezsiniz.
• Altını ne zaman kullanmayı düşünüyorsunuz? Kısa vadeli bir ihtiyaç için ayrılan birikim, dalgalanmaya karşı daha savunmasızdır. Bu konuyu altında zaman ufku rehberimizde işledik.
• Alış ve satış farkını hesaba kattınız mı? Oynak dönemlerde kuyumcu makası açılabilir. Kısa sürede alıp satmak bu yüzden maliyetli olabilir.
• Haberleri nereden takip ediyorsunuz? Fed ve TCMB kararları, büyüme ve istihdam verileri en belirleyici başlıklardır.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Amaç, resesyon haberlerini okurken altının hangi kanallardan etkilendiğini görebilmenizdir.

Sık sorulan sorular

Resesyonda altın kesin yükselir mi? Hayır. Geçmişte bazı resesyonlarda yükseldi, bazılarında düştü ya da yatay kaldı. Faizlerin yönü, dolar ve nakit ihtiyacı sonucu büyük ölçüde değiştirir.

Kriz başladığında altın neden önce düşebilir? Panik anlarında yatırımcılar ve fonlar nakde ihtiyaç duyar. Kolay satılabilen varlıklarını satarlar ve altın da bunların arasındadır. 2008 sonbaharı ve Mart 2020 bunun örnekleridir.

Resesyonu kim ilan eder? ABD'de NBER'e bağlı bir komite tarihleri geriye dönük belirler. Türkiye'de resmî bir ilan mekanizması yoktur; TÜİK'in çeyreklik büyüme verileri takip edilir.

Türkiye'de resesyon gram altını nasıl etkiler? Gram altın, ons fiyatı ve dolar/TL kuruyla belirlenir. Yurt içi daralmada kur ve faiz politikası çoğu zaman ons fiyatından daha belirleyici olur.