Petrol Fiyatları ile Altın Arasında Bağ Var mı? Enflasyon, Dolar ve Kur Etkisi

Ekonomi haberlerinde petrol ve altın çoğu zaman aynı cümlede geçer. Orta Doğu'da gerilim artınca "petrol ve altın yükseldi" diye okuruz. Akaryakıt zamları konuşulurken de birileri mutlaka altını sorar. Peki bu iki emtia arasında gerçekten bir bağ var mı?

Kısa cevap: Var, ama sabit değil. Petrol ile altın bazı dönemlerde birlikte hareket eder, bazı dönemlerde ise tamamen farklı yönlere gider. Aralarındaki bağ doğrudan değil, enflasyon, dolar ve risk algısı gibi ortak kanallar üzerinden kurulur.

Bu rehberde bu kanalları tek tek anlatıyoruz. İlişkinin bozulduğu örneklere, altın/petrol oranına ve petrolün Türkiye'de gram altına dolaylı etkisine bakıyoruz. Güncel fiyatlar için Altın Yorumları ana sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Petrol ve altın neden aynı haberde anılır?

İkisi de dünya piyasalarında dolarla fiyatlanan emtialardır. İkisinin de fiyatı küresel ekonomik koşullara ve siyasi gelişmelere duyarlıdır. Bu ortak noktalar, ikisinin aynı haberlerde yer almasını doğal kılar.

Ama aralarında temel bir fark vardır. Petrol tüketilen bir enerji kaynağıdır. Fiyatı büyük ölçüde üretim ve tüketim dengesine bağlıdır. Altın ise çok azı tüketilen, büyük kısmı saklanan bir değerdir. Fiyatını daha çok faiz, dolar ve güven belirler.

Bu fark, ilişkinin neden zaman zaman koptuğunu da açıklar. Altını etkileyen genel etkenleri altın fiyatını etkileyen faktörler rehberimizde bulabilirsiniz.

Birinci kanal: Enflasyon beklentisi

Petrol, ekonominin hemen her yerine girer. Ulaşım, üretim, ısınma ve tarım maliyetleri petrol fiyatından etkilenir. Petrol pahalanınca bu maliyetler zamanla fiyatlara yansır ve enflasyon beklentisi yükselir.

Enflasyon beklentisi yükseldiğinde bazı yatırımcılar satın alma gücünü korumak için altına yönelir. Bu, petrol ile altını aynı yöne iten en bilinen kanaldır.

Ama bu kanalın bir de diğer yüzü vardır. Enflasyon yükselirse merkez bankaları faiz artırabilir. Yüksek faiz ise altın için baskı unsurudur. Yani pahalı petrol, önce altını destekleyip sonra faiz yoluyla aşağı çekebilir. Enflasyon ile altın ilişkisini enflasyon ve altın rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

İkinci kanal: Dolar

Petrol ve ons altın dolarla fiyatlandığı için doların değeri ikisini de etkiler. Dolar zayıfladığında, başka para birimi kullananlar için bu emtialar ucuzlar. Talep artabilir ve dolar cinsinden fiyatlar yükselebilir. Dolar güçlendiğinde ise tersi olabilir.

Bu yüzden bazen petrol ile altını aynı anda yükselten şey, aslında aralarındaki bir bağ değil, ikisinin de dolara karşı hareket etmesidir. Dolar endeksini dolar endeksi ve altın rehberimizde anlattık.

Üçüncü kanal: Jeopolitik risk

Dünya petrol üretiminin önemli bir kısmı siyasi açıdan hassas bölgelerden gelir. Bu bölgelerde çatışma çıktığında arzın kesilme ihtimali petrolü yükseltir. Aynı gelişme belirsizliği artırdığı için altına güvenli liman talebi de gelebilir.

Böyle günlerde iki emtia birlikte yükselir. Ama burada ortak neden risk algısıdır. Gerilim azaldığında ikisi birlikte geri çekilebilir ya da farklı tepki verebilir. Kriz dönemlerinde altının davranışını jeopolitik riskler ve altın rehberimizde inceledik.

İlişki ne zaman bozulur? Tarihten iki örnek

Petrol ile altının her zaman birlikte hareket ettiğini düşünmek yanıltıcıdır. Tarih iki farklı tablo gösterir.

1970'ler: Birlikte yükseliş. 1973'teki petrol ambargosunun ardından petrol fiyatı kısa sürede kabaca dört katına çıktı. Aynı on yılda, doların altına bağlı sistemin sona ermesiyle altın da serbestçe fiyatlanmaya başladı ve güçlü biçimde yükseldi. Yüksek enflasyon iki emtiayı aynı yöne itti. Bu dönemin arka planını Bretton Woods ve altın rehberimizde anlattık.

Nisan 2020: Zıt yönler. Salgın nedeniyle petrol talebi çöktü. 20 Nisan 2020'de ABD'nin WTI petrolünün vadesi dolmak üzere olan kontratı, tarihinde ilk kez eksi fiyattan kapandı. Aynı haftalarda altın ise yılların en yüksek seviyelerine yakın seyrediyordu. Petrolü talep çöküşü, altını ise belirsizlik ve düşen faizler yönlendiriyordu.

Bu iki örnek temel noktayı gösterir: Petrol ile altın, ancak ortak bir nedenden etkilendiklerinde birlikte hareket eder. Petrol kendi arz ve talep dinamikleriyle hareket ettiğinde ilişki kopar.

Altın/petrol oranı ne anlatır?

Bazı yorumcular altın ile petrolü bir oranla karşılaştırır. Altın/petrol oranı, bir ons altınla kaç varil petrol alınabileceğini gösterir. Hesabı basittir: Ons altın fiyatı, varil petrol fiyatına bölünür.

Bir örnekle bakalım. Rakamlar gerçek fiyat değildir, tamamen varsayımdır. Ons altın 2.000 dolar, varil petrol 80 dolar olsun. Oran 2.000 / 80 = 25 olur. Yani bu örnekte bir ons altın 25 varil petrole denk gelir.

Oran yükseliyorsa altın petrole göre görece pahalanıyor demektir. Bu çoğu zaman ekonomik yavaşlama ve belirsizlik dönemlerinde görülür. Oran düşüyorsa petrol görece güçleniyordur.

Bu oran bir al-sat sinyali değildir. Tarih boyunca çok geniş bir aralıkta dalgalanmıştır. Sadece iki piyasanın görece durumunu anlatan bir göstergedir. Benzer bir mantıkla kullanılan bir diğer oranı altın/gümüş oranı rehberimizde anlattık.

Petrol fiyatı gram altını nasıl etkiler?

Türkiye'de altını gram ya da çeyrek olarak takip edenler için soru biraz farklıdır. Gram altının fiyatı ons altına ve dolar/TL kuruna bağlıdır. Petrol, bu iki unsura farklı yollardan dokunabilir.

Türkiye enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülkedir. Petrol pahalandığında enerji ithalatına ödenen döviz artar. Bu durum dış ticaret dengesi üzerinde baskı yaratabilir. Döviz talebinin artması da kuru etkileyebilir.

Ayrıca akaryakıt fiyatları yurt içi enflasyonu doğrudan etkiler. Enflasyon beklentisi de hem para politikasını hem de insanların altına bakışını değiştirebilir.

Kısacası pahalı petrol, gram altına iki yoldan dolaylı etki yapabilir: ons altın üzerinden ve kur üzerinden. Ama bu etkilerin büyüklüğü ve zamanlaması o dönemin koşullarına bağlıdır. Kur ile gram altın bağlantısını dolar/TL kuru ve gram altın rehberimizde anlattık. Güncel dış ticaret ve enflasyon verileri için TÜİK ve TCMB'nin yayınlarına bakabilirsiniz.

Petrol haberini okurken nelere bakmalı?

Petrol fiyatıyla ilgili bir haber gördüğünüzde altına etkisini düşünmek için şu soruları sorabilirsiniz:

1. Petrolü ne hareket ettiriyor? Arz kesintisi mi, talep düşüşü mü? Arz kaygısı ile talep çöküşü altına farklı yansır.
2. Dolar ne yapıyor? İki emtia birlikte hareket ediyorsa ortak neden dolar olabilir.
3. Faiz beklentisi değişiyor mu? Pahalı petrol, merkez bankalarını daha sıkı politikaya itebilir.
4. Kur tarafında ne var? Gram altın için dolar/TL hareketi en az ons kadar önemlidir.

Önemli veri ve toplantı günlerini ekonomi takvimimizden, ons fiyatını ise ons altın sayfamızdan takip edebilirsiniz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Sık sorulan sorular

Petrol yükselirse altın da yükselir mi? Her zaman değil. Petrol enflasyon kaygısı ya da jeopolitik riskle yükseliyorsa altın da yükselebilir. Ama petrol talep artışıyla yükseliyorsa altın aynı tepkiyi vermeyebilir.

Petrol düşerse altın düşer mi? Düşmek zorunda değildir. Nisan 2020'de petrol çökerken altın yüksek seviyelerde kalmıştı. Petrolün düşüş nedeni belirleyicidir.

Altın/petrol oranı neden takip edilir? İki emtianın birbirine göre ne kadar pahalı olduğunu görmek için takip edilir. Kesin bir sinyal değildir, genel bir gösterge olarak kullanılır.

Akaryakıt zammı gram altını etkiler mi? Doğrudan değil, ama dolaylı olarak etkileyebilir. Enflasyon beklentisi ve kur üzerinden gram altına yansıyabilir. Altını aşağı çeken etkenleri ise altın fiyatı neden düşer rehberimizde anlattık.