Miras Kalan Altın Veraset Beyannamesinde Nasıl Gösterilir?

Bir yakınınızı kaybettiniz. Acının yanında bir de evrak işleri başladı. Annenizin bileziklerini, babanızın bankadaki altın hesabını, belki kiralık kasadaki çeyrekleri ne yapacağınızı düşünüyorsunuz. Vergi dairesine verilecek veraset beyannamesinde bu altınların nasıl gösterileceği de sorulardan biri.

Bu rehber yalnızca beyan tarafını anlatıyor: Hangi altın beyannameye girer, hangi tarihe göre değerlenir, hangi belgeler istenir ve banka altını mirasçılara nasıl geçer. Altınların aile içinde nasıl paylaşılacağını altın mirası nasıl paylaşılır rehberimizde ayrıca ele aldık.

Vergi oranlarını ve istisna tutarlarını bilerek yazmıyoruz. Bunlar her yıl güncellenir. Güncel tutarları Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) Veraset ve İntikal Vergisi Broşürü'nden ve Resmî Gazete'den kontrol edin. Bu yazı hukuki ya da mali tavsiye değildir. Genel piyasa bilgisi için Altın Yorumları ana sayfasına bakabilirsiniz.

Miras kalan altın beyannameye girer mi?

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'na göre veraset yoluyla intikal eden mallar bu verginin konusudur. Kanun "mal" kavramını geniş tanımlar. Fiziki altın, takı, banka altın hesabı ve altına dayalı finansal ürünler de bu kapsamda düşünülür.

Kanunda bazı istisnalar vardır. Örneğin ev eşyası, murise ait kişisel eşya ve aile hatırası olarak saklanan tablo, kılıç, madalya gibi eşyalar istisna sayılır. Kişisel takıların bu kapsama girip girmediği ise somut duruma göre değerlendirilebilecek bir konudur. Bu kararı kendiniz vermeyin. Vergi dairesine ya da bir mali müşavire danışın.

GİB broşüründe önemli bir not daha var: Veraset yoluyla intikal eden mal istisna haddinin altında kalsa bile beyanname verilmesi gerekir. Yani "nasılsa vergi çıkmaz" diye beyanı atlamak doğru değildir.

Beyanname ne zaman ve nereye verilir?

Süreler kanunun 9. maddesinde yazılıdır. GİB broşüründe de aynı şekilde yer alır:

Beyanname, ölen kişinin ikametgâhının bağlı olduğu vergi dairesine verilir. İkametgâh yurt dışındaysa Türkiye'deki son ikametgâh esas alınır. Kanuna göre yabancı ülkelerdeki mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verebilir.

GİB broşürüne göre beyanname kâğıt ortamında, elden ya da posta yoluyla verilir. Her mirasçı ayrı beyanname verebilir. Müşterek beyanname de verilebilir, bu durumda her mirasçının ayrıca imzalaması gerekir. Broşürde Ankara, İstanbul ve İzmir için defterdarlık sitelerinden randevu alınması gerektiği de belirtiliyor. Usul değişebileceği için işlemden önce ilgili vergi dairesini arayın.

Altın türüne göre beyanda nasıl gösterilir?

Altınların nerede durduğu, hangi belgeyle gösterileceğini belirler.

Bankadaki altın hesabı: Bankadan, ölüm tarihi itibarıyla hesaptaki altın miktarını gösteren bir yazı isteyin. Yazıda gram miktarı ve mümkünse o tarihteki TL karşılığı yer alsın. GİB broşüründe beyannameye eklenecek belgeler arasında "bankalardan alınacak belge" de sayılır. Altın hesabının işleyişini banka altın hesabı rehberimizde anlattık.

Kiralık kasadaki altın: Kanunun 23. maddesine göre kasa sahibinin ölümü hâlinde bankalar, vergi dairesinin yetkili memuru hazır bulunmadan kasanın açılmasına izin veremez. İçerik bu memurun huzurunda tespit edilir. Sulh hâkimi tarafından yapılan tespit bu kuralın dışındadır. Bu tespit tutanağı, beyanda neyi yazacağınızın temel belgesi olur. Kasa süreçlerini kiralık kasa rehberimizde ele aldık.

Evdeki fiziki altın ve takılar: Burada hazır bir belge yoktur. Mirasçıların bir liste hazırlaması gerekir. Listede her parçanın türü, adedi, ağırlığı ve ayarı yer almalıdır. Emin olmadığınız parçalar için bir kuyumcudan ya da ekspertizden yazılı değerlendirme alın. Bu konuda altın ekspertizi rehberimiz yol gösterir.

Altın fonu, sertifika ya da benzeri ürünler: Bu ürünler için ilgili banka ya da aracı kurumdan, ölüm tarihindeki pay ya da miktarı gösteren bir belge alın.

Değer hangi güne ve hangi fiyata göre yazılır?

Kanunun 11. maddesine göre değerleme günü, miras yoluyla intikallerde mirasın açıldığı gündür. Yani ölüm tarihi esas alınır. Altını aylar sonra bozdurmanız, beyandaki değeri değiştirmez.

Kanunun 10. maddesi menkul malların rayiç bedelle değerleneceğini söyler. Rayiç bedel, kabaca o gün piyasada geçerli olan değerdir. Bu yüzden ölüm tarihine ait altın fiyatlarını bir kayıt olarak saklamak faydalı olur. Bankadan alınan yazı, kuyumcu değerlendirmesi ya da o güne ait fiyat çıktısı bu kayda örnek olabilir.

Liste hazırlarken aşağıdaki gibi bir düzen kullanabilirsiniz. Tablodaki tutarlar gerçek fiyat değil, tamamen varsayımdır. Yalnızca nasıl yazılacağını göstermek için eklenmiştir.

Kanun, beyan edilen değer ile idarenin bulduğu değer arasındaki farkı vergi ve cezayla tamamlayabileceğini de düzenler. Bu yüzden değeri düşük ya da yüksek göstermek yerine belgeye dayanan, gerçekçi bir değer yazın. Ayar ve has değer hesabını has altın rehberimizde anlattık.

Banka altını mirasçılara nasıl geçer?

Kanunun 17. maddesi bankalara bir yükümlülük getirir. Bankalar, bu verginin konusuna giren bir varlığı hak sahiplerine vermeden önce vergi dairesinden alınmış bir belge talep eder. Bu belge yoksa kanunda belirtilen oranda vergi karşılığı kesinti yaparak ödeme yapabilirler. Uygulamada bankaların yöntemi farklı olabilir.

Bu süreçte genellikle şu belgeler gündeme gelir:

1. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı): GİB broşürüne göre sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınabilir.
2. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi: Vergi dairesine verilir.
3. İlişik kesme yazısı: GİB broşürüne göre beyanname verilip vergi borcu ödendikten sonra vergi dairesinden alınabilir.

Vergi, broşüre göre tahakkuktan itibaren 3 yılda, her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere 6 eşit taksitte ödenir. Bankanın altını mirasçılara hangi aşamada ve hangi belgeyle ödeyeceğini işlem öncesinde bankaya sorun. Eşler arasındaki mal rejimi de paylaşımı etkileyebilir. Bu konuyu evlilikte mal rejimi ve altın rehberimizde ele aldık.

Sık yapılan hatalar

• Süreyi kaçırmak: Yas döneminde süre hızla dolar. Ölüm tarihinden itibaren takvimi not edin.
• Evdeki altını unutmak: Bankadaki varlıklar kayıtlıdır ama evdeki altınlar listelenmezse beyanda eksik kalır.
• Bozdurma tarihindeki fiyatı yazmak: Değerleme günü ölüm tarihidir.
• Kasayı görevli olmadan açmaya çalışmak: Banka buna izin vermez. Önce vergi dairesiyle görüşün.
• Belgesiz değer yazmak: Her kalem için bir dayanak saklayın.

Satış ve kazançla ilgili ayrı vergisel konuları altın alım satımında vergi rehberimizde anlattık. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Sık sorulan sorular

Miras kalan altın az miktardaysa yine de beyanname vermem gerekir mi? GİB broşürüne göre veraset yoluyla intikal eden mal istisna haddinin altında kalsa bile beyanname verilmesi gerekir. Güncel istisna tutarlarını GİB'den kontrol edin.

Evdeki altınların değerini kim belirler? Beyanı mirasçılar verir ve ölüm tarihindeki rayiç değere göre yazar. İdare bu değeri ayrıca inceleyebilir. Kuyumcu ya da ekspertiz değerlendirmesi beyanınıza dayanak olur.

Annemin taktığı bilezikler kişisel eşya sayılır mı? Kanun murise ait kişisel eşyayı istisna sayar. Takıların bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği duruma göre değişebilir. Vergi dairesine ya da bir mali müşavire danışın.

Yurt dışında yaşayan mirasçı beyannameyi nasıl verir? Kanuna göre yabancı ülkedeki mükellefler beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verebilir. Süre de yurt içindekilere göre daha uzundur.

Beyanname vermeden bankadaki altını alabilir miyim? Banka genellikle vergi dairesinden alınmış bir belge ister. Belge yoksa kanunda öngörülen kesintiyi yaparak ödeme yapabilir. Bankanızın uygulamasını önceden sorun.