Evde Altın Testi: Mıknatıs, Su ve Sirke Testleri Gerçekten İşe Yarar mı?

Çekmecede annenizden kalan bir yüzük buldunuz. Ya da internetten bir kolye aldınız ve içiniz rahat değil. Telefonda arama yapınca bir sürü öneri çıkıyor: Mıknatısa tut, suya at, sirkeye koy, seramiğe sür. Bunların hangisi gerçekten bir şey söyler?

Kısa cevap şu: Evde yapılan testler altını kanıtlamaz. Bazıları sadece kaba bir eleme yapar. Bazıları ise hiçbir şey göstermez, üstelik takıya zarar verir.

Bu rehberde yaygın ev testlerini tek tek ele alıyoruz. Her birinin neden işe yaradığını ya da yaramadığını fiziğiyle anlatıyoruz. Sonunda evde yapılabilecek en anlamlı ölçümü ve sınırlarını gösteriyoruz. Fiyatlar ve diğer rehberler için Altın Yorumları ana sayfasına bakabilirsiniz.

Ev testleri neden tek başına yetmez?

Sahte ya da düşük ayarlı takıların çoğu, ev testlerini geçecek şekilde üretilir. Dışı altın kaplı bir takı, yüzeyde gerçek altın gibi davranır. Kaplamanın altındaki metal ise ortaya çıkmaz.

İkinci sorun, testlerin çoğunun "altın değil" sonucunu verebilmesi, ama "altın" sonucunu verememesidir. Bir takı mıknatısa yapışmıyorsa bu iyi bir işarettir. Ama bakır, pirinç ve alüminyum da mıknatısa yapışmaz.

Üçüncü sorun ayardır. Ev testleri 22 ayarı 14 ayardan ayıramaz. Oysa alım satımda asıl soru çoğu zaman budur. Altının sahte olup olmadığını genel olarak sahte altın nasıl anlaşılır rehberimizde ele aldık. Bu yazıda ise yalnızca ev testlerinin içine bakıyoruz.

Mıknatıs testi: Neyi gösterir, neyi gösteremez?

Altın manyetik bir metal değildir. Bu yüzden altın bir takı mıknatısa çekilmez. Takı mıknatısa güçlü biçimde yapışıyorsa içinde demir, nikel ya da çelik gibi bir metal olabilir.

Ama testin sınırları vardır:

• Mıknatısa yapışmamak altın olduğunu göstermez. Bakır, pirinç, gümüş, alüminyum ve tungsten de mıknatısa çekilmez.
• Buzdolabı mıknatısı zayıftır. Hafif manyetik alaşımları fark etmeyebilir. Güçlü bir neodimyum mıknatıs daha net sonuç verir.
• Kilit ve yaylar yanıltabilir. Bazı kolye ve bileklik kilitlerinin içindeki yay çelik olabilir. Takının yalnızca kilidi çekiliyorsa bu, tamamının sahte olduğu anlamına gelmez.

Mıknatıs, en zararsız ev testidir. Takıya dokunmaz, iz bırakmaz. Ama sadece kaba bir "burada sorun olabilir" uyarısı verir.

Su testi ve sirke testi ne kadar anlamlı?

Su testi

İnternette sık görülen öneri şudur: "Altını suya atın, batarsa gerçektir." Bu test hiçbir şey ayırt etmez. Takı yapımında kullanılan metallerin neredeyse hepsi suda batar. Bakır da batar, pirinç de, çelik de.

Suda yüzme ancak plastik ya da içi hava dolu bir parça için anlamlıdır. Bunu zaten elinize aldığınızda hafifliğinden anlarsınız.

Sirke testi

Sirke zayıf bir asittir. Altın sirkeyle tepkimeye girmez, rengi değişmez. Öneriye göre takıyı bir süre sirkede bekletirsiniz. Renk değişirse altın değildir.

Bu testin de sınırı aynıdır. Kaplama bir takının yüzeyi altın olduğu için sirkede değişmeyebilir. Bazı alaşımlar da kısa sürede tepki göstermez. Yani değişiklik olmaması bir kanıt değildir. Ayrıca sirke inci, sedef ve bazı taşlara zarar verebilir. Taşlı takılarda bu testi hiç denemeyin.

Seramik, ateş ve ısırma testleri neden önerilmez?

Bu üç test, hem güvenilir değildir hem de takıya zarar verme riski taşır.

Seramik çizme. Takıyı sırsız bir seramik yüzeye sürünce iz bırakır. Altın sarımsı, bazı sahte metaller koyu bir iz bırakır denir. Ama kaplama bir takı da yüzeydeki altın sayesinde sarı iz bırakabilir. Üstelik takının yüzeyinden metal kazımış olursunuz. Bu, özellikle ince işçilikli takılarda görünür iz bırakır.

Ateş testi. Altın çakmak alevinde kararmaz denir. Bu doğrudur ama birçok kaplama da kısa süre alevde değişmeyebilir. Isı, taşlara, minelere ve lehim noktalarına zarar verebilir. Elinizi yakma riski de cabası.

Isırma testi. Saf altın yumuşaktır ve dişte iz kalabilir. Ama 22 ayar ve 14 ayar takılar alaşım sayesinde serttir. Kurşun gibi yumuşak metaller de iz alır. Bu testin size kazandıracağı tek şey, takıda ve dişinizde hasardır.

Bir de cilde ya da fondötene sürme gibi öneriler dolaşır. Bu yöntemlerin ayarı belirlediğine dair güvenilir bir dayanak yoktur.

Evdeki en anlamlı ölçüm: Yoğunluk hesabı

Ev testleri içinde fiziksel bir temeli olan tek yöntem yoğunluk ölçümüdür. Arşimet ilkesine dayanır. Saf altının yoğunluğu santimetreküp başına yaklaşık 19,3 gramdır. Alaşımlarda bu değer düşer. 22 ayarda yaklaşık 17,7–17,8, 14 ayarda ise alaşıma göre yaklaşık 13–14,5 civarındadır.

Yöntem kabaca şöyledir:

1. Takıyı hassas bir terazide tartın. Bu, havadaki ağırlıktır.
2. Teraziye su dolu bir bardak koyun ve darayı sıfırlayın.
3. Takıyı ince bir ipe asın. Bardağa dibine ve kenarlarına değmeden daldırın.
4. Ekranda görülen artış, takının taşırdığı suyun ağırlığıdır.
5. Havadaki ağırlığı bu sayıya bölün. Sonuç yaklaşık yoğunluktur.

Kâğıt üzerinde basittir. Pratikte ise ciddi sınırları vardır. Örnek bir hesapla bakalım; rakamlar varsayımdır. 1,75 gramlık bir çeyrek altın, suda yalnızca 0,1 gram civarında bir artış gösterir. Mutfak terazileri genellikle bu hassasiyette ölçmez. 10 gramlık bir bilezikte artış yarım gram civarındadır. Burada bile 0,01 gram hassasiyetli bir terazi gerekir.

Hata kaynakları da çoktur. Takıya yapışan hava kabarcıkları, ipin ağırlığı ve içi boş modellerdeki hava sonucu bozar. En önemlisi, tungsten gibi bazı metallerin yoğunluğu altına çok yakındır. Altın kaplı bir tungsten parça yoğunluk testini geçebilir.

Bu yüzden yoğunluk ölçümü bile ancak kaba bir fikir verir. Belirgin bir sapma varsa uyarı işaretidir. Sonuç uyumluysa, bu yine de ayarı kanıtlamaz.

Damga, fatura ve görünüm: Testten önce bakılacaklar

Hiçbir test yapmadan önce takının kendisi size çok şey söyler. Şu noktalara bakın:

• Ayar damgası. 22 ayarda 916, 18 ayarda 750, 14 ayarda 585 damgası görülür. Damganın nasıl okunduğunu altın damgası rehberimizde anlattık.
• Aşınma izleri. Kenar ve kilit gibi sürtünen yerlerde farklı renkte bir metal görünüyorsa takı kaplama olabilir. Kaplama ve dolgu farkını kaplama ve dolgu rehberimizde bulabilirsiniz.
• Fatura ve satıcı. Takıyı nereden aldığınız, testlerden daha güçlü bir güvencedir. Faturada ayar ve gram yazmalıdır.
• Ağırlık hissi. Altın yoğun bir metaldir. Boyuna göre şaşırtıcı derecede hafif bir takı dikkat ister.

Damga taklit edilebilir. Bu yüzden damga da tek başına kesin değildir, ama ilk bakılacak yerdir.

Şüpheniz varsa ne yapmalısınız?

Ev testleri bir şüphe uyandırdıysa ya da emin olmak istiyorsanız, sonraki adım bir kuyumcu ya da ayar evinde ölçüm yaptırmaktır. Kuyumcular mihenk taşı ve XRF cihazı gibi yöntemlerle ayarı ölçer. XRF, takıya zarar vermeden yüzeydeki metal oranını okur.

Bu yöntemlerin nasıl çalıştığını mihenk taşı rehberimizde ve altın ekspertizi rehberimizde anlattık. Ölçümden önce takıyı kazımamanız, yakmamanız ve kimyasala sokmamanız önemlidir. Aksi halde hem değerini düşürebilir hem de ölçümü zorlaştırabilirsiniz.

Takının ayarı düşük çıkarsa ve faturalı bir alışverişse, satıcıyla görüşebilirsiniz. Çözüm çıkmazsa tüketici şikâyet yollarını Ticaret Bakanlığı üzerinden araştırabilirsiniz. Ayarı belli olan takının içindeki saf altını altın hesaplama aracımızla bulabilirsiniz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Sık sorulan sorular

Mıknatısa yapışmayan altın gerçek midir? Kesin değildir. Altın mıknatısa yapışmaz ama birçok başka metal de yapışmaz. Mıknatıs sadece manyetik metal içeren sahteleri eleyebilir.

Sirkede rengi değişmeyen takı altın mıdır? Bunu kanıtlamaz. Kaplama takılar da kısa sürede sirkede değişmeyebilir. Taşlı takıları sirkeye hiç koymayın.

Evde altın ayarı ölçülebilir mi? Hassas bir terazi ile yoğunluk ölçerek kabaca bir fikir edinilebilir. Ama ayarı güvenilir biçimde ölçmek için kuyumcu ya da ayar evi gerekir.

Ev testleri altına zarar verir mi? Mıknatıs ve tartı zarar vermez. Seramik çizme, ateş, ısırma ve asit uygulaması ise takıya kalıcı zarar verebilir.