Birikimde Yeniden Dengeleme Nedir? Altın Payı Fiyatla Kayınca Ne Olur?

Birikiminizin bir kısmını altında, bir kısmını başka yerlerde tutuyorsunuz. Başta kafanızda kabaca bir oran vardı. Sonra altın fiyatı epey hareket etti. Bir gün bakıyorsunuz, altının payı planladığınızdan çok daha büyük ya da çok daha küçük.

Hiçbir şey almadan ya da satmadan oranınız değişti. Buna kayma denir. Kaymayı fark edip oranı yeniden planınıza yaklaştırmaya ise yeniden dengeleme denir.

Altının birikimde ne kadar yer tutacağını nasıl düşüneceğinizi birikim sepetinde altının payı rehberimizde anlattık. Bu yazı bir sonraki adımı ele alıyor: Oranı belirledikten sonra onu zaman içinde nasıl koruyabilirsiniz? Diğer konulara Altın Yorumları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Hangi oranın size uygun olduğunu söylemiyoruz; yalnızca yöntemi anlatıyoruz.

Altının payı neden kendiliğinden değişir?

Birikimde her parçanın değeri ayrı ayrı hareket eder. Altın fiyatı yükselirken mevduat ya da diğer araçlar aynı hızda büyümeyebilir. Sonuçta altının toplam içindeki payı artar. Fiyat düşerse tersi olur.

Basit bir örnekle görelim. Rakamlar varsayımdır, gerçek fiyatlarla ilgisi yoktur.

• Başlangıçta toplam birikim 100.000 TL olsun. Bunun 20.000 TL'si altın, 80.000 TL'si başka araçlarda.
• Altın payı %20'dir.
• Bir süre sonra altının değeri %50 artsın, diğer kısım aynı kalsın.
• Altın 30.000 TL'ye, toplam 110.000 TL'ye çıkar.
• Altının payı artık yaklaşık %27'dir.

Siz hiçbir işlem yapmadınız. Ama birikiminizin dağılımı değişti. Fiyat ne kadar sert hareket ederse kayma da o kadar hızlı olur. Altındaki dalgalanmanın mantığını altında volatilite rehberimizde ayrıca anlattık.

Kayma neden önemli olabilir?

Kaymanın kendisi kötü bir şey değildir. Ama planınızı sessizce değiştirir. %20 altınla rahat ettiğinizi düşünüyorsanız, %35 altınla aynı rahatlığı hissetmeyebilirsiniz. Çünkü birikiminizin daha büyük kısmı tek bir fiyatın hareketine bağlı hâle gelir.

Ters yönde de durum aynıdır. Altın fiyatı uzun süre düşerse payı küçülür. Başta altına bir koruma rolü verdiyseniz, bu rol de küçülmüş olur.

Yeniden dengelemenin amacı kazancı artırmak değildir. Amaç, birikiminizin taşıdığı riski başta seçtiğiniz düzeye yakın tutmaktır. Geçmişteki hiçbir sonuç bunun gelecekte nasıl sonuç vereceğini garanti etmez.

Ne zaman dengelenir? İki yaygın yöntem

Dengelemenin zamanını belirlemek için iki yöntem sık anılır. İkisinin de amacı, kararı o günkü haberlere ve duygulara bırakmamaktır.

1. Takvime göre dengeleme. Belirli aralıklarla, örneğin yılda bir kez, oranlara bakarsınız. Kayma varsa düzeltirsiniz, yoksa dokunmazsınız. Avantajı basitliğidir. Dezavantajı, arada büyük bir kayma olsa bile takvimi beklemenizdir.

2. Sınıra göre dengeleme. Hedef oranın çevresine bir aralık koyarsınız. Örneğin hedef %20 ise aralığı %15 ile %25 arası seçebilirsiniz. Pay bu aralığın dışına çıktığında harekete geçersiniz. İçinde kaldığı sürece beklersiniz. Buradaki sayılar yalnızca örnektir.

İki yöntemi birleştirenler de vardır: Yılda bir kez bakılır, ama yalnızca sınır aşılmışsa işlem yapılır. Böylece hem gereksiz işlem azalır hem de oranlar unutulmaz.

Fiyat rekor kırdığında ya da sert düştüğünde ani kararlar vermek kolaydır. Bu dönemlerde dikkat edilecekleri altın rekor kırdığında rehberimizde bulabilirsiniz.

Satmadan dengelemek mümkün mü?

Evet, çoğu zaman mümkündür. Hatta küçük birikimciler için en az masraflı yol budur.

Yeni birikimi yönlendirmek. Her ay düzenli bir tutar ayırıyorsanız, bu tutarı payı azalan tarafa yönlendirirsiniz. Altının payı fazla büyüdüyse yeni parayı bir süre diğer araçlara koyarsınız. Altın payı düştüyse yeni parayı altına yönlendirirsiniz.

Yukarıdaki örnekle hesaplayalım. Rakamlar yine varsayımdır:

• Altın 30.000 TL, toplam 110.000 TL, pay yaklaşık %27.
• Payın %20'ye inmesi için toplamın 150.000 TL'ye çıkması gerekir. Çünkü 30.000 TL, 150.000 TL'nin %20'sidir.
• Yani diğer tarafa toplam 40.000 TL yeni para eklenmelidir.
• Ayda 5.000 TL ayırabilen biri için bu yaklaşık 8 ay sürer.

Bu hesap, fiyatların bu sürede sabit kaldığını varsayar. Gerçekte fiyatlar değişeceği için süre kısalabilir ya da uzayabilir. Benzer hesapları altın hesaplama aracımızda deneyebilirsiniz.

Harcamayı fazla olan taraftan yapmak. Birikimden para çekmeniz gerekiyorsa, payı fazla olan taraftan çekmek de dengeyi kendiliğinden düzeltir.

Satarak dengelemenin maliyetleri

Bazen yeni birikim yeterli olmaz ya da düzenli katkı yapmıyorsunuzdur. O zaman bir taraftan satıp diğer tarafa geçmek gerekebilir. Bu yolun bedelleri vardır.

Makas. Altını satarken kuyumcunun ya da bankanın alış fiyatını alırsınız. Sonra yeniden altın alırsanız satış fiyatını ödersiniz. Her gidiş dönüşte aradaki fark cebinizden çıkar. Bu farkın mantığını alış-satış farkı rehberimizde anlattık.

İşçilik. Bilezik ya da takı bozdurulduğunda ödediğiniz işçilik genellikle geri dönmez. Bu yüzden dengeleme için takı satmak, gram külçeye göre daha pahalıya gelebilir.

Bölünmezlik. Fiziki altın küçük parçalara ayrılmaz. Elinizde tek bir Cumhuriyet altını varsa, onun yarısını satamazsınız. Gram külçe ya da banka altın hesabı bu açıdan daha esnektir.

Vergi ve masraflar. Bazı finansal ürünlerde satışın vergi ya da komisyon sonucu olabilir. Bu kurallar ürüne göre değişir. Güncel durumu Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan ve aracı kurumunuzdan öğrenin. Genel çerçeve için altın alım satımında vergi rehberimize bakabilirsiniz.

Bu maliyetler nedeniyle küçük kaymalar için satış yapmak çoğu zaman anlamlı olmaz. Sınır yönteminde aralığı çok dar tutmamanın bir nedeni de budur.

Dengelemeyi zorlaştıran duygular

Kâğıt üzerinde kolay görünen bu yöntem, gerçek hayatta zorlaşabilir. Çünkü dengeleme genellikle iyi giden taraftan para çekip kötü giden tarafa koymayı gerektirir. İçgüdü ise tam tersini söyler.

Altın yükselirken payını azaltmak "fırsatı kaçırmak" gibi gelebilir. Düşerken payını tamamlamak da "zararı büyütmek" gibi hissettirebilir. Bu duyguların neden ortaya çıktığını altında psikolojik tuzaklar rehberimizde ele aldık.

Kuralları önceden yazmak burada işe yarar. "Yılda bir, şu ayda bakarım. Pay şu aralığın dışındaysa yeni birikimi diğer tarafa yönlendiririm." gibi iki cümle, o anki heyecanın kararı yönetmesini zorlaştırır.

Kendi dengeleme kuralınızı yazmak

Aşağıdaki adımlar, bir kişisel kural taslağı çıkarmanıza yardım eder. Hangi oranı ve aralığı seçeceğiniz size kalmıştır.

1. Hedef oranı yazın. Bunu nasıl düşüneceğinizi birikim sepetinde altının payı rehberimizde anlattık.
2. Aralığı belirleyin. Hedefin ne kadar uzağına kadar beklemeye razı olduğunuzu yazın.
3. Bakış zamanını seçin. Yılda bir ya da altı ayda bir gibi.
4. Önce satmadan dengelemeyi deneyin. Yeni birikimi ya da harcamayı yönlendirin.
5. Satış gerekiyorsa en esnek parçayı seçin. Gram külçe ya da hesap, takıdan önce gelir.
6. Her dengelemeyi kaydedin. Tarihi, oranı ve yaptığınız işlemi yazın. Kayıt için birikimi tabloyla takip etme rehberimizdeki özet tablosunu kullanabilirsiniz.

Hedefinizin süresi de kuralları etkiler. Yakında kullanacağınız bir birikim ile uzun vadeli bir birikim farklı ele alınabilir. Bu konuda zaman ufku rehberimize göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yeniden dengeleme altın fiyatını tahmin etmek midir? Hayır. Dengeleme fiyat tahmini yapmaz. Yalnızca birikimin dağılımını önceden seçtiğiniz düzeye yaklaştırır.

Ne sıklıkla dengelemek gerekir? Tek doğru bir sıklık yoktur. Pek çok kişi yılda bir bakmayı ya da sınır aşıldığında harekete geçmeyi tercih eder. Sık işlem makas maliyetini artırır.

Yalnızca altın biriktiriyorsam bu konu beni ilgilendirir mi? Birikiminizin tamamı altınsa dengelenecek bir oran yoktur. Ama acil durum parası gibi başka bir parçanız varsa, ikisinin oranı da zamanla kayar. Bu ayrımı aile bütçesinde altın rehberimizde anlattık.

Gram altın ile çeyrek altın arasında dengeleme yapılır mı? Bu iki ürün aynı varlığın farklı biçimleridir. Dengeleme genellikle altın ile diğer araçlar arasında düşünülür. Ürün seçimi ayrı bir sorudur.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Kişisel durumunuz için gerekirse lisanslı bir uzmana danışın.