Ayıplı Altın Takı: İade, Değişim ve Onarım Haklarınız Neler?

Yeni aldığınız bileziğin kilidi ikinci haftada kendiliğinden açılıyor. Ya da hediye gelen kolyeyi bozdurmaya götürdüğünüzde ayarın söylenenden düşük çıktığını duyuyorsunuz. İlk tepki genellikle aynıdır: "Bunu geri verebilir miyim?"

Cevap, kusurun türüne ve sizin ne istediğinize bağlı. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, ayıplı mal için tüketiciye dört ayrı hak tanır. Bu rehber o hakları altın takı üzerinden anlatıyor: hangi kusur ayıp sayılır, hangi hak hangi durumda işe yarar, süreler nasıl işler.

Şikâyet başvurusunun nereye ve nasıl yapılacağı ayrı bir konu. Burada odak, kuyumcunun karşısına haklarınızı bilerek çıkmanız. Diğer rehberlerimize Altın Yorumları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

Altın takıda "ayıplı mal" ne demek?

Kanunun 8. maddesi ayıplı malı genel olarak şöyle tarif eder: teslim anında sözleşmeye uymayan mal. Kararlaştırılan örneğe ya da modele uymamak bunun bir yoludur. Satıcının söylediği veya reklamda gösterilen bir özelliği taşımamak da ayıptır. Benzer bir malda makul olarak beklenen niteliklerin eksik olması da aynı sonucu doğurur.

Altın takıya uyarlarsak ayıp, size söylenen ile elinize verilen arasındaki farktır. Sık görülen örnekler şunlardır:

Son iki satır önemli. Ayıp, satıcıdan kaynaklanan bir eksikliktir. Darbe ya da zevk değişikliği bu kapsama girmez. Ayar ve damganın ne anlattığını altın damgası rehberimizde ayrıca anlattık.

Dört seçimlik hak nedir?

Kanunun 11. maddesi, mal ayıplı çıktığında tüketiciye dört seçenek sunar. Seçim sizindir. Satıcı, seçtiğiniz hakkı yerine getirmekle yükümlüdür.

1. Sözleşmeden dönme. Malı geri verir, ödediğiniz bedeli geri istersiniz.
2. Bedelden indirim. Takıyı tutar, ayıp oranında bedelin bir kısmını geri alırsınız.
3. Ücretsiz onarım. Bütün masraflar satıcıya ait olmak üzere takı onarılır.
4. Ayıpsız misliyle değiştirme. İmkân varsa aynı takının kusursuz bir örneğini alırsınız.

Ücretsiz onarım ve değiştirme hakları satıcının yanında üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Kanun bu konuda onları satıcıyla birlikte sorumlu tutar. Pratikte altın takıda muhatabınız çoğu zaman satış yaptığınız kuyumcudur.

Bir istisna var. Onarım ya da değiştirme satıcı için orantısız bir güçlük doğuruyorsa, siz de dönme ya da indirim haklarından birine geçebilirsiniz. Orantısızlık değerlendirmesinde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer hakların size yaratacağı sorun birlikte dikkate alınır.

Kanun ayrıca Türk Borçlar Kanunu'na göre tazminat isteme hakkını saklı tutar. Bu, seçimlik haklarla birlikte düşünülebilecek ayrı bir yoldur.

Hangi kusurda hangi hak daha anlamlı olabilir?

Kanun size seçim hakkı verir ama her hak her kusura aynı ölçüde uymaz. Birkaç örnekle düşünelim.

Ayar düşük çıktıysa. Ayar, takının metalinin kendisidir. Onarımla düzelmez. Bu durumda dönme, değiştirme ya da indirim akla daha yatkın seçeneklerdir. Ayar farkı bilerek gizlenmişse durum ağırlaşır; aşağıdaki süreler bölümüne bakın.

Kilit, yay ya da halka bozuksa. Kusur küçük bir parçadadır. Ücretsiz onarım çoğu zaman en hızlı yoldur. Aynı kusur tekrar ederse başka bir hakka geçmeyi düşünebilirsiniz.

Taş düştüyse. Taş bulunduysa yeniden yuvaya oturtulabilir. Bulunamadıysa satıcının aynı nitelikte taş takması gerekir. Taşın türü faturada yazmıyorsa tartışma uzayabilir. Bu yüzden taşlı takıda taş bilgisini belgeye yazdırmak işinizi kolaylaştırır.

Gram eksikse. Fark ölçülebilir bir sayıdır. Eksik gramın karşılığı kadar indirim istemek hesap açısından en sade yoldur. Has karşılığını nasıl hesaplayacağınızı altın hesaplama aracımızda deneyebilirsiniz.

Hangi hakkı seçerseniz seçin, talebinizi açık yazın. "Bir bakın" demek yerine "ücretsiz onarım talep ediyorum" demek kayıt açısından daha nettir.

Süreler: Ne kadar beklenir, ne zamana kadar istenir?

Süreler bu konunun en çok karıştırılan kısmıdır. Aşağıdakiler 6502 sayılı Kanun'un metnine dayanır. Mevzuat değişebileceği için güncel hâlini Mevzuat Bilgi Sistemi'nden kontrol edin.

• Onarım ve değiştirme süresi. Kanuna göre ücretsiz onarım ya da değiştirme, talebin satıcıya yöneltilmesinden itibaren en fazla 30 iş günü içinde yerine getirilmelidir.
• Para iadesi. Dönme ya da indirim hakkını seçtiyseniz ilgili tutar derhal ödenmelidir.
• İlk altı ay kuralı. Teslimden sonraki altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir. Bu karineye göre aksini ispat yükü satıcıdadır. Malın veya ayıbın niteliği buna uygun değilse karine uygulanmaz.
• Zamanaşımı. Daha uzun bir süre öngörülmediyse talepler, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar.
• İkinci el takı. İkinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan az olamaz.
• Hile ve ağır kusur. Ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Altı ay kuralı altın takıda pratik bir anlam taşır. Kilidi üçüncü ayda bozulan bir bilezikte "Siz kullanırken bozdunuz" itirazının ispatı satıcıya düşer. Altı aydan sonra ise kusurun baştan var olduğunu göstermek daha çok sizin işinize kalır.

"Beğenmedim" iadesi ile ayıplı mal iadesi aynı şey mi?

Hayır. Bu iki durum çoğu zaman karıştırılır.

Ayıplı mal hakları, takıda bir kusur olduğunda devreye girer. Takı kusursuzsa ve yalnızca fikriniz değiştiyse, dükkândan yapılan alışverişte kanuni bir iade hakkı yoktur. Bu durumda kuyumcunun kendi iade ya da değişim politikası belirleyicidir. Bazı kuyumcular belirli bir süre içinde değişime izin verir, bazıları vermez. Bunu almadan önce sormak en sağlıklı yoldur.

İnternetten alışverişte cayma hakkı ayrı bir düzenlemedir. Ancak fiyatı finansal piyasalara bağlı mallar ve kişiye özel hazırlanan ürünler için istisnalar bulunur. Altın takıda bu istisnalar gündeme gelebilir. Ayrıntıları internetten altın almak rehberimizde bulabilirsiniz.

Şunu da bilin: İnternetten alınmış olsa bile kusurlu bir takıda ayıplı mal hakları geçerlidir. Cayma istisnası, ayıp haklarını ortadan kaldırmaz.

Kusuru fark ettiğinizde ilk adımlar

Sorunu ilk günlerde düzgün kayda geçirmek, sonraki her adımı kolaylaştırır. Şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. Takıyı kullanmayı bırakın. Açılan kilit, takıyı kaybetmenize yol açabilir. Kusur da büyüyebilir.
2. Fotoğraf çekin. Kusurlu bölgeyi yakından, tarihli olarak kaydedin.
3. Faturayı bulun. Ayar, gram ve ürün tanımı satırları sizin en güçlü kanıtınızdır. Neden önemli olduğunu altın faturası rehberimizde anlattık.
4. Ayardan şüpheniz varsa bağımsız ölçüm yaptırın. Ölçüm sonucunu yazılı alın. Bu konuda ayar evi rehberimize bakabilirsiniz.
5. Talebinizi yazılı iletin. Hangi hakkı seçtiğinizi, tarihi ve kusuru kısa bir metinle bildirin. Bir kopyasını saklayın.
6. Onarıma bırakıyorsanız teslim belgesi alın. Belgede gram, ayar, kusurun tarifi ve teslim tarihi olsun. Tamir sırasında nelere dikkat edileceğini altın takı tamiri rehberimizde ayrıca ele aldık.

Kuyumcuyla uzlaşamazsanız resmî başvuru yolları vardır. Bunların güncel hâlini Ticaret Bakanlığı'nın tüketici sayfalarından öğrenebilirsiniz.

Kuyumcunun sık söylediği itirazlar

Tezgâhta bazı cümleleri sık duyabilirsiniz. Her biri kendi içinde haklı olabilir de, olmayabilir de. Önemli olan, hangi soruyu soracağınızı bilmek.

"Kullanım hatası." Darbe izi, ezilme ya da çekilip koparılma varsa bu itiraz güçlüdür. İlk altı ayda ise ayıbın baştan var olduğu kabul edilir. Kullanım hatasını göstermek satıcıya düşer.

"Sadece tamir yaparız." Kanun seçimi tüketiciye bırakır. Satıcı orantısız güçlük gerekçesine dayanıyorsa, bu durumda bile dönme ya da indirim seçeneği size geçer.

"İşçilik iade edilmez." Bu cümle olağan bir bozdurma işleminde doğrudur. Ayıp nedeniyle sözleşmeden döndüğünüzde ise konu bozdurma değildir. Ödediğiniz bedelin iadesi söz konusudur. Somut durumda anlaşmazlık çıkarsa uzman görüşü alın.

"Garanti belgesi yok." Ayıplı mal hakları kanundan doğar. Garanti belgesi verilmemiş olması bu hakları tek başına ortadan kaldırmaz.

Kilitlerin nasıl çalıştığını ve hangi tiplerin daha kolay açıldığını takı kilitleri rehberimizde bulabilirsiniz. Kaplama ile som altını ayırt etmek için kaplama ve dolgu rehberimize göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Fatura olmadan ayıplı mal hakkı kullanılabilir mi? Haklar kanundan doğar, ama alımı ve takının niteliğini kanıtlamanız gerekir. Fatura en güçlü kanıttır. Kart ekstresi gibi diğer kayıtlar da destek olabilir.

Hediye gelen takıda hakkı kim kullanır? Satış belgesi genellikle alıcının adınadır. Bu yüzden süreç çoğu zaman hediyeyi alan kişiyle birlikte yürür. Belgeyi hediyeyle birlikte istemek işinizi kolaylaştırır.

Onarım 30 iş gününü geçerse ne olur? Kanun onarım ve değiştirme için bu üst süreyi koyar. Süre aşılırsa durumu yazılı kayda geçirin ve resmî başvuru yollarını Ticaret Bakanlığı'ndan araştırın.

Aynı kusur tamirden sonra yeniden çıkarsa? İlk onarımın belgesini saklayın. Tekrarlayan kusurda başka bir seçimlik hakka geçmeyi talep edebilirsiniz. Somut durum için uzman görüşü alın.

Ayıplı takı iadesinde güncel altın fiyatı mı, ödediğim tutar mı geçerli? Kanun sözleşmeden dönmede ödenen bedelin iadesinden söz eder. Fiyat değişiminin hesaba nasıl yansıyacağı tartışmalı olabilir. Böyle bir durumda hukuki destek alın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Kendi durumunuz için bir avukata ya da Ticaret Bakanlığı'nın tüketici kanallarına danışın.