Altın Takılarda Kullanılan Taşlar: Zirkon, Pırlanta ve Renkli Taşlar

Kuyumcu vitrininde neredeyse her yüzükte, küpede ya da kolye ucunda bir taş parlar. Satıcı "zirkon taşlı" der, bir başkası "pırlantalı", bir diğeri "yakut". Hepsi ışıkta benzer biçimde parıldar. Ama fiyatları, dayanıklılıkları ve satarken alacağınız değer birbirinden çok farklıdır.

Bu rehber, altın takılarda en sık karşılaşılan taşları tanıtıyor. Hangisinin doğal, hangisinin üretilmiş olduğunu, hangisinin daha kolay çizildiğini ve bakımda nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyor. Pırlantanın değerini belirleyen ölçütlerin ayrıntısını ise pırlantalı takılarda değer rehberimizde ele aldık.

Bir taşın kesin türünü yalnızca uzman ölçümüyle öğrenebilirsiniz. Bu yazı göz kararı teşhis yapmanızı değil, doğru soruları sormanızı amaçlıyor. Diğer rehberlerimize Altın Yorumları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

Zirkon taş tam olarak nedir?

Türkiye'de takılarda "zirkon" diye anılan taşların büyük çoğunluğu aslında kübik zirkonyadır. Kübik zirkonya, laboratuvarda üretilen bir zirkonyum oksit kristalidir. Pırlantaya benzer bir parıltı verir ve fiyatı çok düşüktür.

Doğada bulunan zirkon ise farklı bir mineraldir. Kimyasal yapısı ve özellikleri kübik zirkonyadan ayrıdır. Takı piyasasında iki ad sık sık karıştırılır.

Zirkon taşlı takılar hakkında bilmeniz gerekenler:

• Takıya parıltı katar, değer katmaz. Satışta taşın kendisi için genellikle bir bedel ödenmez.
• Zamanla matlaşabilir. Yüzeyi çizildikçe ve kirlendikçe parıltısı azalır.
• Taş düşebilir. Ucuz yuvalarda taş zamanla gevşeyip kaybolabilir.

Zirkon kötü bir seçim değildir. Günlük kullanımda pırlanta görünümü isteyen ve bütçesini altına ayırmak isteyen biri için mantıklı olabilir. Önemli olan, ne aldığınızı bilmenizdir.

Pırlanta, elmas ve laboratuvar elması arasındaki fark

Elmas, karbondan oluşan doğal bir mineraldir. Bilinen en sert doğal maddelerden biridir.

Pırlanta, elmasın belirli bir kesimle, çok sayıda yüzeyle işlenmiş halidir. Yani her pırlanta bir elmastır ama her elmas pırlanta kesimli değildir. Türkiye'de yuvarlak, parlak kesimli elmaslara genellikle pırlanta denir.

Laboratuvar elması ise kontrollü koşullarda üretilen elmastır. Kimyasal ve fiziksel olarak doğal elmasla aynı yapıdadır. Gözle ayırt edilemez; ayrım ancak özel cihazlarla yapılabilir. Fiyatı genellikle doğal elmastan düşüktür.

Bir de moissanit vardır. Silisyum karbürden oluşan, elmasa benzeyen ama farklı bir taştır. Çoğunlukla üretilmiş olarak satılır.

Bu ayrımlar fiyatı doğrudan etkiler. Etikette ya da belgede taşın doğal mı, laboratuvar üretimi mi olduğu yazmalıdır. Yazmıyorsa sorun ve cevabı belgeye geçirtin.

Renkli taşlar: Yakut, safir, zümrüt ve diğerleri

Altın takılarda renkli taşlar da sık kullanılır. En bilinenleri şunlardır:

Mohs ölçeği, bir maddenin çizilmeye karşı direncini 1 ile 10 arasında sıralar. Elmas 10 ile en üsttedir. Sayı düştükçe taş daha kolay çizilir.

Yakut ile safirin aynı mineralden oluştuğunu bilmek ilginçtir. İkisi de korindondur; renk farkını içlerindeki eser elementler belirler.

Renkli taşların da laboratuvarda üretilmiş türleri bulunur. Ayrıca bazı doğal taşlara renk ve berraklığı artırmak için ısıl işlem gibi uygulamalar yapılabilir. Bu bilgiler değeri etkileyebilir, bu yüzden belgede yazmasını isteyin.

Cam taklitler ve birleştirilmiş taşlar

Ucuz takılarda renkli taşların yerine çoğu zaman renkli cam kullanılır. Cam, ilk bakışta parlak ve canlı görünür. Ama yumuşak olduğu için kısa sürede çizilir ve kenarları aşınır.

Bir başka yöntem de birleştirilmiş taşlardır. Bu taşlarda iki ya da üç parça birbirine yapıştırılır. Örneğin üstte ince bir doğal taş, altta renkli bir cam ya da sentetik parça bulunabilir. Takı yuvasına yerleştirildiğinde birleşme yeri görünmeyebilir.

Bu ürünlerin satılması yasak değildir. Sorun, ne olduklarının söylenmemesidir. Fiyatı yüksek bir renkli taşlı takı alıyorsanız şu soruları sorun:

• Taş doğal mı, üretilmiş mi?
• Taşa herhangi bir işlem uygulandı mı?
• Bu bilgiyi belgeye yazar mısınız?

Net cevap alamıyorsanız, taşa ödediğiniz bedeli bir kez daha düşünün.

Taşlı takıda gram ve satış değeri

Taş, takının gramını ve satış değerini doğrudan etkiler. Etiketteki gram çoğu zaman altın ile taşın toplam ağırlığıdır.

Satış günü kuyumcular genellikle şöyle davranır:

1. Taşın ağırlığını düşer. Altın değeri yalnızca altın kısmı üzerinden hesaplanır.
2. Zirkonu değerlendirmez. Taşın kendisi için ayrı bir bedel ödenmez.
3. Pırlantayı ayrıca değerlendirebilir. Sertifika ve taşın özellikleri burada belirleyicidir.
4. Renkli taşlarda temkinli davranır. Türü ve kalitesi belgelenmemiş taşa düşük değer biçebilir ya da hiç değer vermeyebilir.

Bu yüzden taşlı takıyı birikim amacıyla almak, sade altına göre daha belirsiz bir sonuç doğurabilir. Taşın değeri, ikinci el piyasasında altın kadar kolay paraya dönüşmeyebilir. Etiketteki gram ve karat bilgisini nasıl okuyacağınızı kuyumcu etiketi rehberimizde anlattık. İkinci el takıda değerlendirmeyi de ikinci el altın takı rehberimizde bulabilirsiniz.

Taş seçerken günlük kullanımı düşünün

Her taş her takıya uygun değildir. Seçim yaparken takının ne sıklıkla ve nerede kullanılacağını düşünün.

• Her gün takılacak yüzük: Sert taşlar, yani pırlanta, yakut ve safir daha dayanıklıdır.
• Özel günlerde takılacak takı: Zümrüt ya da inci gibi daha hassas taşlar düşünülebilir.
• Çocuk takıları: Küçük taşlar düşüp yutulabilir. Taşsız ya da sağlam yuvalı modeller tercih edilir.

Taşın yuvası da önemlidir. Tırnaklı yuvalar taşı daha çok gösterir ama takılma ve gevşeme riski taşır. Taşı çevresinden saran yuvalar daha korumalıdır. Yüzük ve alyans seçiminde bu dengeyi alyans seçimi rehberimizde anlattık.

Taşlı takıların bakımı

Taşlı takılar, sade altından daha dikkatli bakım ister. Şu kurallar işinizi kolaylaştırır:

• Kimyasallardan uzak tutun. Parfüm, çamaşır suyu ve deterjan, özellikle inci gibi organik taşlara zarar verebilir.
• Ultrasonik temizleyiciye dikkat. Zümrüt, inci ve çatlak içeren taşlar bu yöntemle zarar görebilir.
• Ayrı saklayın. Sert taşlar, yumuşak taşları ve altını çizebilir.
• Yuvaları kontrol ettirin. Yılda bir kuyumcuya göstermek, gevşeyen bir taşı kaybetmeden fark etmenizi sağlar.

Altın takının evde nasıl temizleneceğini altın takı temizleme rehberimizde anlattık. Taşlı takılarda bu yöntemleri uygulamadan önce taşın türünü öğrenin.

Sık sorulan sorular

Zirkon taş ile pırlanta nasıl ayırt edilir? Göz kararı ayırt etmek güvenilir değildir. Kuyumcuların kullandığı test cihazları ve sertifika, en sağlıklı yoldur. Belgede taşın türünü açıkça yazdırın.

Laboratuvar elması sahte midir? Hayır. Laboratuvar elması gerçek elmastır, yalnızca doğada değil kontrollü koşullarda oluşmuştur. Önemli olan satıcının bunu açıkça belirtmesidir.

Taşlı takı bozdurulurken taşa para verilir mi? Zirkon için genellikle verilmez. Pırlanta ve değerli renkli taşlar ayrıca değerlendirilebilir; sertifika bu değerlendirmede belirleyicidir.

Taş düştüyse takının değeri düşer mi? Altın değeri değişmez. Ama takının görünüşü ve kullanım değeri etkilenir. Taşı yeniden taktırmak için altın takı tamiri rehberimize bakabilirsiniz.