Dijital Altın Uygulamaları Güvenli mi? Seçmeden Önce Kontrol Listesi

Birkaç yıl önce gram altın almak için kuyumcuya ya da banka şubesine gitmek gerekirdi. Bugün telefonunuza bir uygulama indirip birkaç dokunuşla "altın" alabiliyorsunuz. Reklamlar çoğu zaman aynı şeyi söyler: hızlı, kolay, küçük tutarlarla başlanabilir.

Ama ekranda gördüğünüz gram, her uygulamada aynı anlama gelmez. Kimi uygulamada bankadaki bir altın hesabını, kimisinde bir fon payını, kimisinde bir şirketin size verdiği sözü, kimisinde ise bir kripto varlığı satın alırsınız. Bu fark, bir sorun çıktığında paranızın ne kadar korunduğunu belirler.

Bu rehberde hiçbir uygulamayı övmüyor ya da kötülemiyoruz. Bunun yerine, herhangi bir uygulamayı kendi başınıza nasıl kontrol edeceğinizi anlatıyoruz. Diğer altın konuları için Altın Yorumları ana sayfasına göz atabilirsiniz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Dijital altın ne demek? Ekranda aldığınız şey aslında ne?

"Dijital altın" yasal bir ürün adı değildir. Farklı yapıdaki pek çok ürün için kullanılan bir pazarlama ifadesidir. Uygulamada gördüğünüz altın, genellikle şu gruplardan birine girer:

Tablo genel bir çerçevedir. Bir ürünün hangi gruba girdiğini öğrenmenin yolu, uygulamanın sözleşmesini ve şirketin lisansını okumaktır. Banka altın hesabının nasıl işlediğini banka altın hesabı rehberimizde, fon ve sertifika seçeneklerini de altın yatırım fonu ve Darphane altın sertifikası rehberlerimizde anlattık.

Lisans ve denetim nasıl kontrol edilir?

Bir uygulamaya para göndermeden önce yapmanız gereken ilk iş, arkasındaki şirketin kim olduğunu ve hangi kurumun denetiminde olduğunu bulmaktır. Bunu birkaç adımda yapabilirsiniz:

1. Şirketin tam unvanını bulun. Uygulama mağazasındaki geliştirici adını, uygulamanın içindeki "hakkımızda" sayfasını ve kullanıcı sözleşmesini karşılaştırın. Üçünde aynı şirket adı geçmeli.
2. Banka ise BDDK'ya bakın. BDDK'nın internet sitesinde faaliyetteki bankaların listesi yer alır. Katılım bankaları için Türkiye Katılım Bankaları Birliği'nin üye listesine de bakabilirsiniz.
3. Aracı kurum ya da portföy yönetim şirketi ise SPK'ya bakın. SPK'nın sitesinde yetkili kuruluşların listeleri bulunur. SPK ayrıca izinsiz faaliyet gösteren siteler hakkında duyurular yayımlar.
4. Kripto varlık platformu ise yine SPK'ya bakın. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları SPK'nın düzenlemelerine tabidir. Faaliyet izni olan ya da izin süreci devam eden kuruluşların listesi SPK'nın sitesinde yayımlanır.
5. Ödeme ya da elektronik para kuruluşu ise TCMB'ye bakın. Bu kuruluşların lisansları TCMB tarafından verilir ve listesi TCMB'nin sitesinde yer alır.

Burada ince bir nokta var. Bir şirketin bir alanda lisanslı olması, sunduğu her hizmetin o lisans kapsamında olduğu anlamına gelmez. Örneğin ödeme hizmeti lisansı olan bir şirket, altını kendisi saklamıyor olabilir ve bunun için başka bir kuruluşla çalışıyor olabilir. Bu yüzden şu soruyu açıkça sorun: "Uygulamada aldığım altın tam olarak hangi şirketin, hangi lisansı kapsamında tutuluyor?"

Listede hiçbir yerde bulamadığınız bir şirkete para göndermeden önce iki kez düşünün.

Altınınız nerede ve kimin adına tutuluyor?

Lisans kontrolünden sonraki soru, ekrandaki gramın karşılığının nerede olduğudur. Sözleşmede ve uygulamanın bilgi sayfalarında şunları arayın:

• Saklama yeri: Altın bir bankada, Borsa İstanbul'un saklama sisteminde ya da şirketin kendi kasasında mı?
• Kimin adına: Altın sizin adınıza ayrı olarak mı tutuluyor, yoksa şirketin genel varlıklarının bir parçası mı?
• Şirket batarsa: Sözleşmede şirketin iflası ya da faaliyetini durdurması halinde ne olacağı yazıyor mu?
• Bağımsız denetim: Şirketin elindeki altının müşterilere borçlu olduğu altını karşıladığını gösteren bağımsız bir denetim ya da rapor var mı?

Bu soruların cevabı belirsizse, aldığınız şey aslında bir şirketin "size altın borçluyum" sözünden ibaret olabilir. Bu, kuyumcuda "hesapta" altın biriktirmeye benzer bir risk taşır. O riski kuyumcuda emanet altın rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Banka altın hesaplarında da sigorta kapsamını sormakta fayda var. Mevduat ve katılım fonu sigortasının altın hesaplarını kapsayıp kapsamadığını ve sınırını bankanıza ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na sorun.

Makas, komisyon ve gizli maliyetler

Dijital uygulamalar "komisyonsuz" diye reklam yapabilir. Ama altın alıp satmanın maliyeti çoğu zaman komisyonda değil, alış ile satış fiyatı arasındaki farktadır.

Karşılaştırma yaparken şunlara bakın:

• Alış-satış farkı (makas): Aynı anda uygulamadaki alış ve satış fiyatlarını not edin. Fark ne kadar büyükse, kâra geçmek için fiyatın o kadar yükselmesi gerekir. Makası altın alış satış farkı rehberimizde anlattık.
• Gece ve hafta sonu fiyatları: Piyasaların kapalı olduğu saatlerde bazı uygulamalar makası genişletebilir. Bu konuyu hafta sonu altın fiyatı rehberimizde ele aldık.
• Saklama ya da hesap ücreti: Aylık ya da yıllık bir ücret var mı?
• Para çekme ücreti: Satıştan elde ettiğiniz parayı banka hesabınıza aktarırken ücret alınıyor mu?
• Fiziki teslim ücreti: Altını elinize almak isterseniz basım, kargo ya da teslim bedeli var mı?
• Fon ve sertifikalarda yönetim gideri: Fon ürünlerinde yıllık yönetim ücreti fiyata yansır.

Uygulamanın gösterdiği fiyatı bağımsız bir göstergeyle kıyaslamak da işe yarar. Genel bir referans için gram altın fiyat sayfamıza bakabilirsiniz. Kesin oran ve ücretleri her zaman uygulamanın kendi güncel ücret tablosundan kontrol edin.

Fiziki altına çevirebilir misiniz?

Birçok kişi dijital altını "istediğim zaman gidip alırım" düşüncesiyle tercih eder. Ama bu her üründe mümkün değildir.

• Bazı banka hesaplarında belli bir gram üzerindeki bakiye şubeden fiziki olarak teslim alınabilir. Koşulları bankadaki altını fiziki altına çevirme rehberimizde anlattık.
• Fon ve BYF paylarında genellikle fiziki teslim yoktur. Satıp parasını alırsınız.
• Kripto biçimindeki altın ürünlerinde teslim koşulları ürüne göre çok farklıdır.
• Şirket uygulamalarında teslim şartları sözleşmeye bağlıdır. En küçük teslim miktarını, süresini, yerini ve ücretini önceden öğrenin.

"Fiziki teslim mümkün" yazısı tek başına yeterli değildir. Hangi ürünün, ne kadar sürede ve hangi maliyetle teslim edildiğini yazılı olarak görün.

Hesap güvenliği ve dolandırıcılık uyarıları

Lisanslı bir uygulama bile, hesabınızı başkası ele geçirirse sizi koruyamaz. Kendi tarafınızda alabileceğiniz önlemler şunlardır:

1. Uygulamayı yalnızca resmî uygulama mağazasından indirin. Mesajla ya da sosyal medyadan gelen bağlantılara güvenmeyin.
2. İki aşamalı doğrulamayı açın ve doğrulama kodlarını kimseyle paylaşmayın.
3. "Bugüne özel" yüksek getiri ya da bedava altın vaat eden reklamlara şüpheyle yaklaşın.
4. Size telefonla ulaşıp "hesabınızı güvenceye almak için" altın ya da para transferi isteyen kişilere itibar etmeyin.
5. Müşteri hizmetleri numarasını arama motorundaki reklamlardan değil, uygulamanın kendi içinden alın.

Altın üzerinden yapılan yaygın dolandırıcılık yöntemlerini altın dolandırıcılığı rehberimizde, internetten fiziki altın alırken dikkat edileceklerini de internetten altın almak güvenli mi rehberimizde topladık.

Uygulama seçmeden önce kısa kontrol listesi

Bir uygulamaya ilk parayı göndermeden önce şu soruları cevaplayın:

• Uygulamanın arkasındaki şirketin tam unvanını biliyorum.
• Bu şirket BDDK, SPK ya da TCMB'nin listelerinden birinde yer alıyor.
• Aldığım ürünün türünü biliyorum: banka hesabı mı, fon mu, kripto varlık mı, şirket alacağı mı?
• Altının nerede ve kimin adına tutulduğu sözleşmede yazıyor.
• Alış-satış farkını ve tüm ücretleri gördüm.
• Fiziki teslim koşullarını biliyorum.
• Şikâyet ve iletişim kanallarını buldum.
• İki aşamalı doğrulamayı açtım.

Bu kutuların çoğunu işaretleyemiyorsanız, acele etmeyin. Küçük bir tutarla deneme yapmak da tek başına güvenlik sağlamaz; sorun çıktığında küçük tutar da kaybolabilir.

Sık sorulan sorular

Dijital altın gerçek altın mı? Ürüne bağlıdır. Bazılarında arkasında saklanan fiziki altın bulunur, bazılarında ise bir şirketin size altın borcu ya da bir finansal araç vardır. Sözleşme bunu açıkça göstermelidir.

Dijital altın uygulamalarını kim denetler? Ürünün türüne göre değişir. Bankalar BDDK, sermaye piyasası kuruluşları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları SPK, ödeme ve elektronik para kuruluşları TCMB tarafından lisanslanır. Bazı ürünler ise hiçbir finansal denetim altında olmayabilir.

Uygulama kapanırsa altınım ne olur? Bu, altının nerede ve kimin adına tutulduğuna bağlıdır. Sözleşmede bu durumun nasıl ele alındığını okuyun. Belirsizse risk yüksektir.

Dijital altın mı, fiziki altın mı? İkisinin riskleri farklıdır. Fiziki altında saklama ve çalınma riski, dijital üründe kurum ve hesap güvenliği riski öne çıkar. Seçim kişisel bir karardır; bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

Kripto biçimindeki altın ile banka altın hesabı aynı mı? Hayır. Hukuki yapıları, denetim kurumları ve riskleri farklıdır. Kripto varlıklarla altını altın ve kripto karşılaştırma rehberimizde ele aldık.