Bankada Altın Makası Neden Birden Açılır? Hesaptaki Değeri Doğru Okumak

Haberlerde "altın rekor kırdı" yazıyor. Banka uygulamanızı açıyorsunuz ve hesabınızın yanında hâlâ kırmızı bir eksi tutar görüyorsunuz. Hatta dün akşamkinden daha büyük bir eksi. İlk düşünce genellikle şu olur: "Banka bana yanlış fiyat mı gösteriyor?"

Çoğu zaman cevap, alış ile satış fiyatı arasındaki farkta, yani makasta saklıdır. Makas her zaman vardır ama bazı anlarda birden açılır. O anlarda ekrandaki değer, piyasadaki yükselişten bağımsız biçimde düşük görünebilir.

Makasın temel tanımını alış-satış farkı rehberimizde, kuyumcular arasındaki fiyat farklarını kuyumcular neden farklı fiyat verir rehberimizde anlattık. Bu yazının konusu, banka uygulamasındaki makasın oynak anlarda neden açıldığı ve hesaptaki değeri nasıl okumanız gerektiği. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Diğer rehberlerimize Altın Yorumları ana sayfasından ulaşabilirsiniz.

Hesabınızdaki değer hangi fiyatla hesaplanıyor?

Banka uygulamalarında genellikle iki fiyat görürsünüz. Banka size altın satarken kendi satış fiyatını, sizden altın alırken kendi alış fiyatını kullanır.

Hesabınızdaki altının TL değeri ise çoğu uygulamada bankanın alış fiyatıyla gösterilir. Mantığı basittir: Altını şimdi satsaydınız eline geçecek tutar budur. Bazı uygulamalar ayrıca "kâr/zarar" alanı gösterir ve bunu sizin ortalama alış maliyetinizle karşılaştırır.

Bu yüzden altını aldığınız anda bile hesabınız eksi görünür. Aldığınız fiyat satış fiyatıdır, ekrandaki değer ise alış fiyatıyla hesaplanır. Aradaki fark, makasın kendisidir.

Kendi uygulamanızda değerin hangi fiyatla hesaplandığını öğrenmek için şuna bakın: Hesap değerini gram bakiyenize bölün. Çıkan sayı, o anki alış fiyatına eşitse değer alış fiyatıyla gösteriliyordur.

"Altın yükseliyor ama ben zarardayım" neden olur?

Bunu bir örnekle görelim. Rakamlar gerçek fiyat değil, örnek ve varsayımdır.

10 gram altını, bankanın satış fiyatı 4.050 TL iken aldınız. Ödediğiniz tutar 40.500 TL oldu. Aynı anda bankanın alış fiyatı 3.950 TL idi.

Üçüncü satıra dikkat edin. Satış fiyatı daha da yükselmiş. Haberler "altın yükseldi" diyor. Ama makas açıldığı için alış fiyatı ikinci satırın altında kalmış. Hesabınız da sakin güne göre daha kötü görünüyor.

Yani "fiyat" denince hangi fiyattan söz edildiğine bakmak gerekir. Haberlerdeki fiyat çoğu zaman piyasa fiyatı ya da gösterge fiyattır. Sizin hesabınız ise bankanın o anki alış fiyatına bağlıdır.

Makas neden birden açılır?

Bankalar altın fiyatını uluslararası piyasadan ve kur hareketlerinden türetir. Normal zamanlarda bu fiyatlar sürekli ve düzgün akar. Bazı anlarda ise akış bozulur. Bankalar da bu belirsizliği makasa yansıtır. Başlıca nedenler şunlardır:

1. İki fiyat aynı anda oynar. Gram altın, ons altın ile dolar/TL kurunun birleşimidir. Bu ikisinden biri hızlı hareket ettiğinde gram fiyatı da hızla değişir. İkisi birden oynadığında belirsizlik büyür. Bu ilişkiyi ons ve gram altın rehberimizde anlattık.

2. Piyasada işlem azalır. Gece saatlerinde, hafta sonlarında ve tatillerde bazı piyasalar kapalıdır ya da işlem hacmi düşüktür. Banka, müşterisinden aldığı altını piyasada hemen karşılayamayabilir. Bu riski makası genişleterek yönetir. Gece fiyatlarının neden farklı davrandığını gece altın fiyatları rehberimizde ele aldık.

3. Önemli bir haber ya da veri açıklanır. Faiz kararı, enflasyon verisi ya da beklenmedik bir jeopolitik gelişme fiyatı saniyeler içinde oynatabilir. Bu tür anları ekonomi takvimimizden önceden görebilirsiniz.

4. Herkes aynı yöne koşar. Fiyat sert yükselirken çok sayıda kişi aynı anda almak, sert düşerken satmak ister. Tek yönlü yoğun talep de bankaların fiyatlamasını etkileyebilir.

5. Fiyat güncellemesi gecikebilir. Çok hızlı piyasalarda bankanın fiyatı ile gösterge fiyat arasında kısa süreli farklar oluşabilir. Bazı bankalar böyle anlarda işlemi geçici olarak durdurabilir.

Makası kendiniz nasıl ölçersiniz?

Makası ölçmek için tek bir hesap yeterlidir. Aynı anda ekrandaki alış ve satış fiyatını not edin. Sonra şu işlemi yapın:

Makas oranı = (Satış fiyatı − Alış fiyatı) ÷ Satış fiyatı × 100

Yukarıdaki tablodaki örnek rakamlarla deneyelim. Bunlar varsayımdır, gerçek fiyat değildir:

• Aldığınız an: (4.050 − 3.950) ÷ 4.050 × 100 ≈ %2,5
• Oynak gece: (4.200 − 3.980) ÷ 4.200 × 100 ≈ %5,2

Bu oranı farklı saatlerde birkaç kez hesaplarsanız, kendi bankanızın olağan makasını öğrenirsiniz. Olağanın çok üstünde bir oran gördüğünüzde, piyasada sıra dışı bir an yaşandığını anlarsınız.

Hesap yaparken altın hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Gram altının gün içindeki seyrini gram altın fiyatları sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Oynak anlarda neye dikkat etmeli?

Ne zaman alıp satacağınıza siz karar verirsiniz. Ama kararın makas yüzünden pahalıya gelmemesi için bazı alışkanlıklar işe yarar:

1. İşlemden önce makası hesaplayın. Oranı olağan seviyeyle karşılaştırın.
2. Haber anlarında acele etmeyin. Veri açıklamasından hemen sonraki dakikalarda makas genişleyebilir.
3. Gece ve hafta sonu farkını bilin. Bu saatlerde yapılan işlemlerde makasın genişleyebileceğini hesaba katın.
4. Fiyat alarmı ya da talimat kullanın. Bazı bankalar belirli bir fiyattan alım ya da satım talimatı vermenize izin verir. Alarmların nasıl kurulduğunu altın fiyat alarmı rehberimizde anlattık.
5. Kâr/zarar alanını doğru okuyun. Bu alan anlık alış fiyatına göre hesaplanır. Makas daraldığında aynı bakiye farklı görünebilir.

Sert hareketlerin psikolojik etkisini altında volatilite rehberimizde ayrıca ele aldık.

Yanlış fiyat uygulandığını düşünüyorsanız

Bazen makas değil, gerçekten bir hata söz konusu olabilir. İşlem anındaki fiyatın ekranda gördüğünüzden farklı olduğunu düşünüyorsanız şunları yapın:

• İşlem dekontunu indirin. Dekontta uygulanan fiyat ve saat yazar.
• Mümkünse işlem anındaki ekran görüntüsünü saklayın.
• Bankanın müşteri hizmetlerine yazılı başvuru yapın ve bir başvuru numarası alın.
• Yanıttan memnun kalmazsanız tüketici başvuru yollarını araştırın.

Çoğu durumda dekonttaki fiyat, bankanın o saniyedeki alış ya da satış fiyatıdır. Oynak anlarda bu fiyat, birkaç saniye önce gördüğünüzden farklı olabilir.

Sık sorulan sorular

Altını yeni aldım, hesabım neden eksi gösteriyor? Aldığınız fiyat bankanın satış fiyatıdır, hesap değeri ise çoğu uygulamada alış fiyatıyla hesaplanır. Aradaki fark makastır. Bu eksi, fiyat hiç değişmese bile görünür.

Makas gece neden daha geniş? Gece saatlerinde bazı piyasalar kapalıdır ya da işlem hacmi düşüktür. Bankalar riski karşılamak için makası genişletebilir. Uygulama bankadan bankaya değişir.

Haberdeki altın fiyatı ile bankadaki fiyat neden farklı? Haberlerdeki fiyat çoğunlukla piyasa ya da gösterge fiyatıdır. Banka ise kendi alış ve satış fiyatını belirler. Hesabınız bankanın fiyatına bağlıdır.

Makas daralınca hesabım kendiliğinden düzelir mi? Altın fiyatı aynı kalıp makas daralırsa alış fiyatı yükselir. Bu durumda hesap değeriniz de artar. Ama fiyatın kendisi de değişebilir.

Hangi makas oranı normaldir? Tek bir doğru oran yoktur. Kendi bankanızda farklı saatlerde birkaç ölçüm yaparak olağan seviyeyi öğrenmek en sağlıklı yoldur.

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.