Birikimde Altın mı, Mevduat mı? Getiri, Risk ve Likidite Karşılaştırması

Elinizde bir miktar birikim var. Banka uygulaması size bir vadeli mevduat faizi gösteriyor. Öte yandan çevrenizdeki herkes altının ne kadar kazandırdığını anlatıyor. Hangisi daha mantıklı?

Bu sorunun tek doğru cevabı yok. İki araç farklı işler görür ve farklı riskler taşır. Mevduatta ne alacağınızı baştan bilirsiniz ama paranızın satın alma gücü enflasyona karşı zayıf kalabilir. Altında ise sonucu baştan bilemezsiniz.

Bu rehberde gram altın ile TL vadeli mevduatı dört başlıkta karşılaştırıyoruz: getiri, risk, likidite ve maliyet. Sonra örnek bir hesapla aradaki farkı somutlaştırıyoruz. Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Güncel fiyatlar için Altın Yorumları ana sayfasına bakabilirsiniz.

İki araç temelde neden farklı?

Vadeli mevduat bir borç ilişkisidir. Paranızı bankaya belli bir süre için verirsiniz, banka da size önceden açıklanan bir faiz öder. Vade sonunda ne kadar TL alacağınız bellidir.

Gram altın ise bir varlıktır. Size faiz ödemez. Değeri, ons altın fiyatına ve dolar/TL kuruna göre her gün değişir. Kazancınız ya da kaybınız, sattığınız günkü fiyata bağlıdır. Bu ilişkiyi ons altın ve gram altın ilişkisi rehberimizde anlattık.

Bir karışıklığı da baştan giderelim. Bankalardaki altın mevduat hesabı, bu yazıdaki TL mevduattan farklı bir üründür. Onu altın mevduat hesabı rehberimizde ayrıca ele aldık.

Getiri: Bilinen faiz mi, belirsiz fiyat mı?

Mevduatın en güçlü yanı öngörülebilirliktir. Vadeyi açarken faiz oranı bellidir. Vade içinde faizler değişse de sizin oranınız genellikle sabit kalır.

Ama burada bir ayrıntı vardır: nominal getiri ile reel getiri. Nominal getiri, hesabınızdaki TL'nin ne kadar arttığıdır. Reel getiri ise enflasyondan sonra kalan gerçek artıştır. Faiz enflasyonun altında kalırsa, TL olarak kazansanız bile satın alma gücünüz azalabilir. Bu kavramı reel faiz rehberimizde açıkladık.

Altında ise getiri baştan bilinmez. Bazı yıllarda mevduatı rahatça geçer, bazı yıllarda geride kalır, bazı dönemlerde değer kaybeder. Geçmişte enflasyona karşı koruma sağladığı uzun dönemler olmuştur. Ama bu her yıl geçerli değildir ve geleceği garanti etmez. Bağlantıyı enflasyon ve altın rehberimizde inceledik.

Risk: Hangi araçta neyi riske atıyorsunuz?

İki aracın riskleri farklı türdendir.

Mevduatın riskleri:

• Enflasyonun faizden yüksek çıkması
• Vade dolduğunda faizlerin düşmüş olması ve paranın daha düşük oranla yenilenmesi
• Bankaya ilişkin risk. Bankalardaki tasarruf mevduatı, belirli bir tutara kadar Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu güvencesindedir. Sınır ve kapsam değişebilir, güncelini resmî duyurulardan kontrol edin.

Gram altının riskleri:

• Ons altın fiyatının düşmesi
• Dolar/TL kurunun beklenenden sakin seyretmesi
• Fiziki altında çalınma ve kaybolma
• Sahte ürün riski

Kısacası mevduatta risk çoğunlukla sessiz ilerler: enflasyon paranızı yavaşça eritebilir. Altında ise risk görünürdür: fiyat düştüğünde hemen fark edersiniz. Faiz kararlarının iki tarafı nasıl etkilediğini PPK faiz kararı rehberimizde anlattık.

Likidite: Paraya ne kadar hızlı ulaşırsınız?

Vadeli mevduatta paranız vade boyunca bağlıdır. Vadeyi erken bozarsanız çoğu bankada o döneme ait faizi kısmen ya da tamamen kaybedersiniz. Koşullar bankadan bankaya değişir, hesap açarken sorun.

Gram altını genellikle her an bozdurabilirsiniz. Ama hız, maliyetsiz olduğu anlamına gelmez. Kuyumcu altını size sattığından daha düşük fiyata alır. Kısa sürede alıp satarsanız bu fark doğrudan kayıp olur. Ayrıntısı altın alış-satış farkı rehberimizde var.

Gece ve hafta sonu da önemli bir fark yaratır. Mevduatın değeri o saatlerde değişmez. Altında ise fiyatlama sürer ve makas açılabilir.

Örnek hesap: Altın mevduatı geçmek için ne kadar yükselmeli?

Somut bir örnekle bakalım. Aşağıdaki tüm rakamlar varsayımdır, gerçek fiyat ya da gerçek faiz değildir. Amaç mantığı göstermektir.

Varsayımlar:

• Birikim: 100.000 TL (örnek)
• Mevduat: Bir yılda vergi kesintisi sonrası net yüzde 30 getiri (varsayım)
• Gram altın alış fiyatı: 4.000 TL (örnek), alınan miktar 25 gram
• Kuyumcunun geri alım fiyatı, piyasa fiyatının yüzde 2 altında (varsayım)

Mevduat sonucu: 100.000 TL × 1,30 = 130.000 TL

Altın için üç örnek senaryo:

İkinci satır dikkat çekicidir. Altın, mevduatla aynı oranda, yani yüzde 30 artmış. Ama makas yüzünden sonuç mevduatın gerisinde kalmış.

Bu örnekte altının mevduatı yakalaması için fiyatın yaklaşık yüzde 33 artması gerekir. Hesap şöyle: 130.000 TL'yi 25 grama bölersiniz, gram başına 5.200 TL bozdurma fiyatı gerekir. Bu da yaklaşık 5.306 TL piyasa fiyatına denk gelir. Kendi rakamlarınızla benzer bir hesap yapmak için hesaplama sayfamızı kullanabilirsiniz.

Maliyet ve vergi tarafında nelere bakılır?

Mevduat faizinden vergi kesintisi yapılır. Kesinti oranı vadeye ve döneme göre değişebilir. Bankalar faizi genellikle bu kesintiden sonra hesabınıza yatırır. Karşılaştırma yaparken mutlaka net faize bakın. Güncel oranları Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularından ve Resmî Gazete'den kontrol edin.

Fiziki altında ise ana maliyet makastır. Takı alıyorsanız işçilik de eklenir ve bozdururken geri gelmez. Banka altın hesabında makas farklı olabilir. Vergi konusunu altın alım satımında vergi rehberimizde genel hatlarıyla anlattık.

Karar vermeden önce kendinize sorun

Hangisinin size uyduğunu şu sorular netleştirir:

1. Paraya ne zaman ihtiyacınız olacak? Birkaç ay içinde kullanacağınız bir para için fiyat dalgalanması daha büyük risk taşır. Konuyu zaman ufku rehberimizde ele aldık.
2. Kaybı ne kadar tolere edebilirsiniz? Altının bir yılda değer kaybettiğini görmek sizi rahatsız eder mi?
3. Öngörülebilirlik mi, enflasyon koruması mı? Bu ikisi her zaman aynı araçta bulunmaz.
4. İkisini birlikte kullanmak mümkün mü? Birçok kişi birikimini iki araç arasında böler. Oranı düşünmek için birikim sepetinde altının payı rehberimize bakabilirsiniz.

Dövizle karşılaştırmayı merak ediyorsanız altın mı döviz mi rehberimiz aynı soruyu başka bir açıdan ele alıyor.

Sık sorulan sorular

Altın mı, mevduat mı daha çok kazandırır? Dönemden döneme değişir. Bazı yıllarda altın, bazı yıllarda mevduat öne geçer. Geçmiş sonuçlar geleceği garanti etmez.

Altının mevduatı geçmesi için ne kadar yükselmesi gerekir? Net mevduat getirisine makası da eklemek gerekir. Örneğimizdeki varsayımlarla yüzde 30 net faize karşı altının yaklaşık yüzde 33 artması gerekiyordu.

Mevduattaki para güvencede mi? Bankalardaki tasarruf mevduatı, belirli bir tutara kadar Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu güvencesindedir. Güncel sınırı resmî duyurulardan kontrol edin.

Vadeli hesabı erken bozarsam ne olur? Çoğu bankada o döneme ait faizin bir kısmını ya da tamamını kaybedersiniz. Koşulları hesap açarken bankanıza sorun.